"Uşaq hquqları haqqında" BMT Konvensiyasının Uşaqların silahlı mnaqişələrə cəlb edilməsinə dair Fakultativ Protokoluna qoşulmaq barəsində

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi qərara alır:

I. Azərbaycan Respublikası "Uşaq hquqları haqqında" BMT Konvensiyasının Uşaqların silahlı mnaqişələrə cəlb edilməsinə dair Fakultativ Protokoluna mvafiq bəyanat ilə (bəyanatın mətni əlavə olunur) qoşulsun.

II. Bu Qanun dərc edildiyi gndən qvvəyə minir.

Heydər ƏLİYEV,
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 2 aprel 2002-ci il
№ 286-IIQ

 

"Uşaq hquqları haqqında" Konvensiyanın Uşaqların silahlı mnaqişələrə cəlb edilməsinə dair

FAKULTATİV PROTOKOLU

 

Bu Protokolun iştirakısı olan dvlətlər,

Uşaq hquqları haqqında Konvensiyanın hər yerdə dəstəklənməsindən ruhlanaraq və bunu uşaq hquqlarının təşviqi və mdafiəsi işinə geniş miqyasda bağlılığın sbutu sayaraq,

uşaq hquqlarının xsusi mdafiəyə ehtiyacı olmasını bir daha təsdiq edərək, slh və təhlkəsizlik şəraitində onların vəziyyətinin he bir fərq qoymadan

getdikcə yaxşılaşdırılmasının, həminin onların inkişafı və təhsil almasının təmin edilməsinə ağıraraq,

silahlı mnaqişələrin uşaqlara fəlakətli və geniş miqyaslı təsirindən, həminin mhkəm slh, təhlkəsizlik və inkişaf n uzunmddətli mənfi nəticələrindən narahatlıq keirərək,

silahlı mnaqişə şəraitində uşaqlara qəsdi, həminin beynəlxalq hquqa uyğun olaraq mhafizə olunan obyektlərə, o cmlədən məktəb və xəstəxanalar kimi, adətən oxlu uşaq olan yerlərə bilavasitə hcumları pisləyərək,

Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Statutunun qəbulunu və xsusilə onda 15 yaşma atmamış uşaqların hərbi xidmətə ağırılması və ya səfərbər edilməsi yaxud onlardan beynəlxalq və eləcə də beynəlxalq olmayan silahlı mnaqişələr ərivəsindəki hərbi əməliyyatlarda fəal istifadə olunması ilə əlaqədar hərəkətlərin hərbi cinayət kimi tvsif olunmasını qeyd edərək,

beləliklə, Uşaq hquqları haqqında Konvensiyada tanınmış hquqların daha səmərəli həyata keirilməsinə dəstək verilməsi məqsədi ilə uşaqları silahlı mnaqişələrə cəlb etməkdən qorumanın gcləndirilməsini zəruri hesab edərək,

Uşaq hquqları haqqında Konvensiyanın 1-ci maddəsinin bu Konvensiyanın məqsədləri n 18 yaşına atmamış hər bir insanın uşaq olduğunu, - əgər həmin uşağa şamil oluna biləcək qanuna grə o həmin yaşdan daha əvvəl yetkinlik yaşma atmış sayılmırsa, - nəzərdə tutmasını qeyd edərək,

şəxslərin silahlı qvvələrə ağırışının və onların hərbi əməliyyatlarda iştirakının mmkn yaş həddini artıran Konvensiyaya dair Fakultativ Protokolun, uşaqlara aid olan btn hərəkətlərdə birinci nvbədə uşağın maraqlarının ən yaxşı təmininə diqqət ayrılmalı olmasını nəzərdə tutan prinsipin həyata keirilməsinə səmərəli şəkildə kmək edəcəyinə əmin olaraq,

Qırmızı Xa və Qırmızı Ayparanın 1995-ci ilin dekabr ayında keirilmiş iyirmi altıncı Beynəlxalq Konfransının, xsusən mnaqişə tərəflərinə 18 yaşına atmamış uşaqların hərbi əməliyyatlarda iştirak etməməsini təmin etmək məqsədi ilə istənilən mmkn addımları atmağı tvsiyə etməsini qeyd edərək,

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının silahlı mnaqişələrdə istifadə olunmaq n uşaqların zorla və ya məcburi şəkildə cəlb edilməsini qadağan edən Uşaq əməyinin ən pis formalarının qadağan olunması və kknn kəsilməsi zrə təxirəsalınmaz tədbirlər haqqında 182 saylı Konvensiyasının 1999-cu ilin iyununda yekdilliklə qəbul olunmasını alqışlayaraq,

uşaqların dvlət daxilində və onun hdudlarından kənarda dvlətin silahlı qvvələrindən fərqli olan silahlı qruplarla hərbi əməliyyatlara cəlb edilməsi, təlimi və istifadə olunmasını dərin narahatlıqla pisləyərək və bu məqsədlə uşaqları cəlb edən, onlara təlim keən və onlardan istifadə edən şəxslərin məsuliyyətini etiraf edərək,

silahlı mnaqişənin hər bir tәrәfinin beynəlxalq humanitar hququn mddəalarına riayət etməsi hdəliyini xatırladaraq,

bu Protokolun Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Nizamnaməsinin 51-ci maddəsi də daxil olmaqla, onun prinsip və məqsədlərinə və humanitar hququn mvafiq normalarına xələl gətirmədiyini qeyd edərək,

Nizamnamədə ifadə olunmuş məqsəd və prinsiplərə tam hrmət edilməsinə və insan hquqları sahəsində tətbiq olunan mqavilələrə riayət olunmasına əsaslanmış slh və təhlkəsizlik şəraitinin xsusilə silahlı mnaqişə və xarici işğal zamanı uşaqların tam mdafiəsi n vacib şərt olduğunu nəzərə alaraq,

iqtisadi və ya sosial vəziyyəti yaxud cinsi ilə əlaqədar olaraq, bu Protokola zidd şəkildə hərbi əməliyyatlara cəlb edilmək və bu əməliyyatlarda istifadə olunmaq cəhətdən xsusilə mdafiəsiz olan uşaqların məxsusi ehtiyaclarını etiraf edərək,

uşaqların silahlı mnaqişələrdə iştirakının iqtisadi, sosial və siyasi səbəblərinin nəzərə alınması zərurətini unutmayaraq,

bu Protokolun həyata keirilməsində, həminin silahlı mnaqişələrin qurbanı olmuş uşaqların fiziki və psixososial reabilitasiyası və sosial reinteqrasiyası işində beynəlxalq əməkdaşlığın mhkəmləndirilməsinin zəruriliyinə inanaraq,

Protokolun həyata keirilməsinə aid olan məlumatın yayılmasında və maarifləndirici proqramlarda cəmiyyətin, xsusilə uşaqların və zərər əkmiş uşaqların iştirakını dəstəkləyərək,

aşağıdakılar barədə razılığa gəldilər:

Maddə 1

İştirakı dvlətlər onların silahlı qvvələrinin 18 yaşma atmamış hərbi qulluqularının hərbi əməliyyatlarda bilavasitə iştirak etməməsini təmin etmək n btn mmkn tədbirləri grrlər.

Maddə 2

İştirakı dvlətlər 18 yaşına atmamış şəxslərin bu dvlətlərin silahlı qvvələrinə məcburi ağırışa cəlb edilməməsini təmin edirlər.

Maddə 3

1. İştirakı dvlətlər bu maddənin prinsiplərini nəzərə alaraq və 18 yaşına atmamış şəxslərin Uşaq hquqları haqqında Konvensiyaya uyğun olaraq xsusi mdafiə hquqları olduğunu etiraf edərək, z milli silahlı qvvələrinə şəxslərin knll ağırışının minimal yaş həddini Konvensiyanın 38-ci maddəsinin 3-c bəndində gstərilən yaş həddi ilə mqayisədə artırırlar.

2. Hər bir iştirakı dvlət bu Protokolu ratifikasiya edərkən və ya ona qoşularkən məcburi xarakterli bəyanatını saxlanılmaq n təhvil verməlidir; bəyanatda z milli silahlı qvvələrinə knll ağırış n həmin dvlətin icazə verdiyi minimal yaş gstərilir və belə ağırışın zorakı və ya məcburi xarakter daşımamasını təmin etmək n dvlətin verdiyi zəmanət ifadə olunur.

3. 3.18 yaşma atmamış şəxslərin z milli silahlı qvvələrinə knll ağırışına yol verən iştirakı dvlətlər zəmanət verirlər ki, onlar minimum olaraq aşağıdakıları təmin edəcəklər:

(a) belə ağırış həqiqətən knll xarakter daşısın;

(b) belə ağırış şəxsin valideynləri və ya qanuni qəyyumlarının şurlu razılığı ilə həyata keirilsin;

(c) belə şəxslər bu cr hərbi xidmətlə bağlı mkəlləfiyyət barədə tam həcmdə məlumatlandırılmış olsunlar;

(d) belə şəxslər onların milli hərbi xidmətə qəbulundan əvvəl z yaşları haqqında etibarlı şəhadətnamə təqdim etsinlər.

 

4. Hər bir iştirakı dvlət istənilən zaman, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibinə nvanlanmış mvafiq bildiriş gndərməklə, z bəyanatının mddəalarını gcləndirə bilər; Baş katib bu barədə btn iştirakı dvlətləri məlumatlandırır. Belə bildiriş onun Baş katib tərəfindən alındığı gndən qvvəyə minir.

5. Bu maddənin 1-ci bəndindəki yaş həddinin artırılmasına dair tələb, Uşaq hquqları haqqında Konvensiyanın 28 və 29-cu maddələrinə uyğun olaraq, iştirakı dvlətlərin silahlı qvvələrinin tabeliyində və ya nəzarəti altında olan tədris məssisələrinə şamil edilmir.

Maddə 4

1. Dvlətin silahlı qvvələrindən fərqli olan silahlı qruplar 18 yaşına atmamış şəxsləri he bir halda hərbi əməliyyatlara cəlb etməməli və ya onlardan istifadə etməməlidirlər.

2. İştirakı dvlətlər belə cəlbetmə və istifadənin qarşısının alınması məqsədi ilə, bu cr təcrbənin qadağan edilməsi və kriminallaşdırılması n zəruri olan hquqi tədbirlər də daxil olmaqla, btn mmkn tədbirləri grrlər.

3. Həmin maddənin tətbiqi bu Protokola uyğun olaraq, silahlı mnaqişə tərəflərinin he birinin hquqi statusuna toxunmur.

Maddə 5

Bu Protokoldakı he bir mddəa iştirakı dvlətin qanunvericiliyində və ya beynəlxalq mqavilələrdə və beynəlxalq humanitar hquqda olan, uşaq hquqlarının həyata keirilməsinə byk dərəcədə kmək edən mddəaları istisna edən kimi təfsir edilə bilməz.

Maddə 6

1. Hər bir iştirakı dvlət bu Protokolun mddəalarının səmərəli həyata keirilməsinin və tətbiq olunmasının təmini n z yurisdiksiyası ərivəsində btn zəruri hquqi, inzibati və digər tədbirləri grr.

2. İştirakı dvlətlər bu Protokolun prinsip və mddəalarının həm byklər, həm də uşaqlar arasında mvafiq vasitələrlə geniş yayılmasını və təbliğini təmin etməyi hdələrinə gtrrlər.

3. İştirakı dvlətlər onların yurisdiksiyası altında olan, bu Protokola zidd olaraq hərbi əməliyyatlara cəlb edilmiş və istifadə edilmiş şəxslərin tərxis olunmasının və ya digər şəkildə hərbi xidmətdən azad edilməsinin təmini n btn mmkn tədbirləri grrlər. Zərurət yaranarsa, iştirakı dvlətlər bu şəxslərin fiziki və psixoloji vəziyyətlərinin bərpası, həminin sosial reinteqrasiyası n lazım olan hər cr yardım gstərəcəklər.

Maddə 7

1. İştirakı dvlətlər bu Protokolun həyata keirilməsi, o cmlədən Protokola zidd olan istənilən fəaliyyətin qarşısının alınması işində və bu Protokola zidd fəaliyyətlərin qurbanları olmuş şəxslərin, o cmlədən texniki əməkdaşlıq və maliyyə yardımı vasitəsi ilə reabilitasiyası və sosial reinteqrasiyası işində əməkdaşlıq edirlər. Belə yardım və əməkdaşlıq maraqlı iştirakı dvlətlərlə və mvafiq beynəlxalq təşkilatlarla məsləhətləşməklə həyata keiriləcəkdir.

Maddə8

1. Hər bir iştirakı dvlət Protokolun bu iştirakı dvlət n qvvəyə minməsindən sonra iki il mddətində Uşaq Hquqları zrə Komitəyə məruzə təqdim edir; məruzədə bu Protokolun mddəalarının həyata keirilməsi ilə əlaqədar znn grdy tədbirlər, o cmlədən iştirak və ağırışa aid mddəaların həyata keirilməsi məqsədi ilə grlmş tədbirlər haqqında əhatəli məlumat verilir.

2. Əhatəli məruzə təqdim olunduqdan sonra hər bir iştirakı dvlət Konvensiyanın 44-c maddəsinə uyğun olaraq, Protokolun həyata keirilməsinə aid istənilən əlavə məlumatı Uşaq Hquqları zrə Komitəyə təqdim etdiyi məruzələrə daxil edir. Protokolun digər iştirakı dvlətləri beş ildən bir məruzə təqdim edirlər.

3. Uşaq Hquqları zrə Komitə iştirakı dvlətlərdən bu Protokolun həyata keirilməsinə aid əlavə məlumat ala bilər.

Maddə9

1. Bu Protokol Konvensiyanın iştirakısı olan və ya onu imzalamış istənilən dvlətin imzalaması n aıqdır.

2. Bu Protokol ratifikasiya olunmalıdır və istənilən dvlətin ona qoşulması n aıqdır. Təsdiqnamələr və ya qoşulma haqqında sənədlər Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibinə saxlanılmaq n verilir.

3. Konvensiya və Protokolun depozitarisi qismində ıxış edən Baş katib Konvensiyanın iştirakısı olan btn dvlətləri və Konvensiyanı imzalayan btn dvlətləri 13-c maddəyə uyğun olaraq, saxlanılmaq n verilən hər bir bəyanat barədə məlumatlandırır.

Maddə 10

1. Bu Protokol 10-cu təsdiqnamənin və ya qoşulma haqqında sənədin saxlanılmaq n verilməsindən ay sonra qvvəyə minir.

2. Bu Protokol onu ratifikasiya edən və ya Protokolun qvvəyə minməsindən sonra ona qoşulan hər bir dvlət n belə dvlətin z təsdiqnaməsi və ya qoşulma haqqında sənədini saxlanılmağa verməsindən bir ay sonra qvvəyə minir.

Maddə 11

1. İstənilən iştirakı dvlət istənilən zaman Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibinə yazılı bildiriş gndərməklə Protokolu denonsasiya edə bilər; Baş katib bu barədə Konvensiyanın digər iştirakı dvlətlərini və Konvensiyanı imzalamış btn dvlətləri məlumatlandırır. Denonsasiya belə bildirişin Baş katib tərəfindən alındığı tarixdən bir il kedikdən sonra qvvəyə minir. Lakin bu bir ilin başa atdığı gn denonsasiya edən iştirakı dvlət silahlı mnaqişədə olarsa, denonsasiya bu silahlı mnaqişə bitənədək qvvəyə minmir.

2. Belə denonsasiya iştirakı dvləti denonsasiyanın qvvəyə minməsi tarixinədək baş vermiş istənilən hərəkət barədə bu Protokolla nəzərdə tutulan hdəliklərindən azad etmir. Eyni zamanda belə denonsasiya he bir halda onun qvvəyə minməsi tarixinədək Komitənin mzakirəsində olan istənilən məsələnin sonrakı mzakirəsi n maneə trətmir.

Maddə 12

1. İstənilən iştirakı dvlət dzəliş təklif edə və onu Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibinə təqdim edə bilər. Sonra Baş katib dzəlişə baxılması və ona səs verilməsi məqsədi ilə iştirakı dvlətlərin konfransının ağırılmasına mnasibət bildirilməsi xahişi ilə təklif olunmuş dzəlişi iştirakı dvlətlərə atdırır. Belə məlumatın verildiyi tarixdən başlayaraq drd ay mddətində iştirakı dvlətlərin ən azı də biri belə konfransın ağırılmasına tərəfdar ıxarsa, Baş katib Birləşmiş Millətlər Təşkilatının himayəsi altında həmin konfransı ağırır. Konfransda iştirak edən və səs verən iştirakı dvlətlərin əksəriyyəti tərəfindən qəbul olunan istənilən dzəliş təsdiq olunmaq n Baş Assambleyaya təqdim olunur.

2. Bu maddənin 1-ci bəndinə uyğun olaraq qəbul edilmiş dzəliş Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tərəfindən təsdiq olunmaqla və iştirakı dvlətlərin də iki səs oxluğu ilə qəbul edilməklə qvvəyə minir.

3. Dzəliş qvvəyə mindikdə, onu qəbul etmiş iştirakı dvlətlər n məcburi olur, digər iştirakı dvlətlər n isə bu Protokolun mddəaları və onlar tərəfindən qəbul edilmiş əvvəlki dzəlişlər məcburi olaraq qalır.

Maddə 13

1. İngilis, ərəb, ispan, in, rus və fransız dillərindəki mətnləri eyni qvvəyə malik olan bu Protokol Birləşmiş Millətlər Təşkilatının arxivində saxlanılır.

2. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi bu Protokolun təsdiq olunmuş surətlərini Konvensiyanın iştirakısı olan btn dvlətlərə və Konvensiyanı imzalamış btn dvlətlərə gndərir.

 

"Uşaq hquqları haqqında" BMT Konvensiyasının

Uşaqların silahlı mnaqişələrə cəlb edilməsinə dair

Fakultativ Protokolunun 3-c maddəsinin 2-ci bəndi zrə

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ BƏYANATI

 

Azərbaycan Respublikası Protokolun 3-c maddəsinə uyğun olaraq bəyan edir ki, Azərbaycan Respublikasının "Hərbi xidmət haqqında" 1992-ci il 3 noyabr tarixli Qanununa əsasən, hərbi xidmətin məyyən edilmiş tələblərinə cavab verən Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları və digər şəxslər hərbi məktəb kursantlarının həqiqi hərbi xidmətinə 17 yaşından knll daxil ola və qəbul edilə bilərlər. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi bu cr xidmətin zorakı və ya məcburi xarakter daşımamasına, həmin şəxslərin valideynlərinin və ya qanuni nmayəndələrinin şurlu razılığı əsasında həyata keirilməsinə, gstərilən şəxslərə bu cr hərbi xidmətlə bağlı vəzifələr barəsində tam məlumat verilməsinə və milli silahlı qvvələrdə xidmətə qəbul edilənədək onlardan yaşlarını təsdiq edən sənədlərin tələb edilməsinə təminat verir.