AKTIN NÖVÜ
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARLARI
QƏBUL EDİLDİYİ TARİX
13.11.2012
QEYDİYYAT NÖMRƏSİ
259
ADI
“Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə bağlı bəzi normativ hüquqi aktların təsdiq edilməsi barədə
RƏSMİ DƏRC EDİLDİYİ MƏNBƏ
Azərbaycan Qəzeti (Dərc olunma tarixi: 17-11-2012, Nəşr nömrəsi: 256), Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu (Dərc olunma tarixi: 30-11-2012, Nəşr nömrəsi: 11, Maddə nömrəsi: 1198)
QÜVVƏYƏ MİNMƏ TARİXİ
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI VAHİD HÜQUQi TƏSNİFATI ÜZRƏ İNDEKS KODU
150.130.000
HÜQUQİ AKTLARIN DÖVLƏT REYESTRİNİN QEYDİYYAT NÖMRƏSİ
14201211130259
HÜQUQİ AKTIN HÜQUQİ AKTLARIN DÖVLƏT REYESTRİNƏ DAXİL EDİLDİYİ TARİX
20.11.2012
“Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə bağlı bəzi normativ hüquqi aktların təsdiq edilməsi barədə

“Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə bağlı bəzi normativ hüquqi aktların təsdiq edilməsi barədə

 

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİN QƏRARI

 

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi haqqında” 2011-ci il 13 dekabr tarixli 273-IVQ nömrəli Qanununun tətbiqi barədə” 2012-ci il 7 fevral tarixli 576 nömrəli Fərmanının 1.4-1.8-ci bəndlərinin, “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə bağlı əlavə tədbirlər barədə” 2012-ci il 17 iyul tarixli 690 nömrəli Fərmanının 2.1.3-2.1.7-ci, 2.1.9-cu yarımbəndlərinin icrasını təmin etmək məqsədi ilə və 1.1-ci bəndinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti QƏRARA ALIR:

1. “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının formalaşdırılması, mühafizəsi və istifadəsi Qaydaları” təsdiq edilsin (1 nömrəli əlavə).

2. “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsinə və səmərəli istifadəsinə dövlət nəzarətinin təşkili Qaydaları” təsdiq edilsin (2 nömrəli əlavə).

3. “Azərbaycan Respublikasına məxsus ənənəvi mədəni brend bitkilərinin və onların areallarının Siyahısı” təsdiq edilsin (3 nömrəli əlavə).

4. “Azərbaycan Respublikasına məxsus ənənəvi mədəni brend bitkilərinin yayıldığı areallarda bu cür bitkilərin becərilməsinin davam etdirilməsi və sahələrin genişləndirilməsi Qaydası” təsdiq edilsin (4 nömrəli əlavə).

5. “Ölkə daxilində genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin mövcudluğu və yayılma zonasının aşkarlanması Qaydası” təsdiq edilsin (5 nömrəli əlavə).

6. “Mədəni bitkilərin milli genefonduna aid edilən bitkilərin və onların genetik ehtiyat nümunələrinin Azərbaycan Respublikasının gömrük ərazisindən çıxarılması Qaydası və Şərtləri” təsdiq edilsin (6 nömrəli əlavə).

7. “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi üzrə idarəetmə sisteminə daxil olan Elmi-Texniki Şuranın Əsasnaməsi” təsdiq edilsin (7 nömrəli əlavə).

8. “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi üzrə idarəetmə sisteminə daxil olan ixtisaslaşdırılmış ekspert şuralarının Əsasnaməsi” təsdiq edilsin (8 nömrəli əlavə),

9. “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi üzrə idarəetmə sisteminə daxil olan prioritet fəaliyyət istiqamətləri üzrə işçi qruplarının Əsasnaməsi” təsdiq edilsin (9 nömrəli əlavə).

10. “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatları banklarının hüquq və vəzifələri” təsdiq edilsin (10 nömrəli əlavə).

11. “Azərbaycan Respublikasının Milli Genbankının Əsasnaməsi” təsdiq edilsin (11 nömrəli əlavə).

12. “Genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin, eləcə də müasir biotexnoloji və gen mühəndisliyi metodları ilə yaradılmış kənd təsərrüfatı bitki materiallarının elmi tədqiqat, sınaq və sərgilərdə nümayiş məqsədi ilə Azərbaycan Respublikasına idxalı Qaydası” təsdiq edilsin (12 nömrəli əlavə).

13. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının, Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin, Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin və Azərbaycan Respublikasının Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinin iştirakı ilə mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi üzrə idarəetmə sisteminə daxil olan Elmi Texniki Şura yaradılsın. [1]

14. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Genetik Ehtiyatlar İnstitutu Milli Əlaqələndirici İnstitut müəyyən edilsin.

 

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri  Artur Rasi-zadə

 

Bakı şəhəri, 13 noyabr 2012-ci il

               № 259


 

Azərbaycan Respublikası Nazirlər

Kabinetinin 2012-ci il 13 noyabr

tarixli 259 nömrəli qərarı ilə

təsdiq edilmişdir

 

1 nömrəli əlavə

 

Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının formalaşdırılması, mühafizəsi və istifadəsi

 

QAYDALARI

 

1. Ümumi müddəalar

 

1.1. Bu Qaydalar “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2011-ci il 13 dekabr tarixli 273-lVQ nömrəli Qanununun tətbiqi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2012-ci il 7 fevral tarixli 576 nömrəli Fərmanının 1.4-cü bəndinin icrasını təmin etmək məqsədi ilə hazırlanmışdır və mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının formalaşdırılması, mühafizəsi və istifadəsi qaydalarını müəyyən edir.

1.2. Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının milli kolleksiyaları (bundan sonra - MBGEMK) Elmi-Texniki Şura tərəfindən qeydiyyata alınır və dövlət mülkiyyəti hesab edilir.

1.3. MBGEMK-nın yaradılması və ya qeydiyyatı üzrə müraciətlərə Elmi-Texniki Şura tərəfindən 1 (bir) ay müddətində baxılır və müvafiq qərar qəbul edilir.

1.4. MBGEMK-nın yaradılması və ya qeydiyyatı üzrə müraciətə verilən imtina qərarından 1 (bir) ay müddətində yuxarı orqana və məhkəməyə şikayət edilə bilər.

 

2. Əsas anlayışlar

 

2.1. Bu Qaydalarda istifadə olunan əsas anlayışlar aşağıdakı mənaları ifadə edir:

2.1.1. deskriptor - hər hansı sistematik obyekti təsvir edən məlumatların (verilənlərin) məcmusu. Hərfi tərcüməsi “təsvir edən” deməkdir. Bitkiçilikdə pasport deskriptorları (məsələn, nümunənin identifikatorları, elmi adı, toplandığı yer və bu yerin coğrafi koordinatları, toplanma və kolleksiyaya daxiledilmə ili, bioloji statusu və s.), xarakteristika deskriptorları (bitkinin ölçüləri, yarpağının forması, kollanma tipi, ilk budağın yerləşmə hündürlüyü, sünbüldə və ya paxlada dən sayı və s.), qiymətləndirmə deskriptorları (biokimyəvi, texnoloji, fizioloji parametrlər, keyfiyyət göstəriciləri, stress amillərinin təsirinə davamlılıq dərəcələri və s.) və digər deskriptorlar mövcuddur. Deskriptorları qeydə almaq üçün müxtəlif kodlaşdırma sistemlərindən istifadə edilir;

2.1.2. ex situ mühafizə - bitki müxtəlifliyinin təbii həyat mühitindən (yabanı növlərin təbii areallarından, sortların isə səciyyəvi xüsusiyyətlərini və adaptiv xassələrini qazandığı yerlərdən) kənarda nəzarət edilən şəraitdə mühafizəsi və idarə olunması;

2.1.3. identifikator - təyinedici, ad və ya qeydiyyat nömrəsi. Hər bir nümunənin müxtəlif identifikatorları ola bilər. Lakin milli kolleksiyalara ilk dəfə daxil olarkən verilən milli identifikator unikal olmalıdır (yəni yalnız bir nümunəni təyin etməlidir);

2.1.4. in situ mühafizə - yabanı bitki müxtəlifliyinin təbii areallarında, becərilən sort və digər nümunələrin səciyyəvi xüsusiyyətlərini və adaptiv xassələrini qazandığı mühitdə mühafizəsi və idarə olunması;

2.1.5. in vitro (latın dilində - şüşədə) - bərpa, çoxaldılma, toxuma kulturası üzrə tədqiqatların sınaq şüşəsində təcrübə qoyulmaqla aparılması;

2.1.6. Material Mübadiləsi Sazişi - bitki genetik ehtiyatları nümunələrinin sahibləri, istifadəçiləri və digər əlaqədar yerli və xarici hüquqi və fiziki şəxslər arasında bu ehtiyatların mübadiləsi ilə bağlı məsələləri əhatə edən ikitərəfli və ya çoxtərəfli saziş (müqavilə);

2.1.7. on-farm mühafizə - becərilən xalq seleksiyası sortlarının və formalarının səciyyəvi xüsusiyyətlərini və adaptiv xassələrini qazandığı ərazilərdə yerləşən fərdi, xüsusi, kollektiv və s. fermer təsərrüfatlarında, həyətyanı sahələrdə mühafizəsi və idarə olunması;

2.1.8. sedimentasiya - 2 faizli sirkə turşusu məhlulunda un dənəciklərinin şişməsini göstərir. Bu göstərici nə qədər yüksək olarsa, çörəkbişirmə keyfiyyəti bir o qədər yüksək olar;

2.1.9. taksonomik təsnifat - oxşar xüsusiyyətlərinə və əlamətlərinə görə fərqlənən fərdlərin müəyyən təsnifat qrupunda (məsələn, bitki sistematikasında fəsilə, cins, növ, növmüxtəlifliyi və s. taksonlar mövcuddur) birləşdirilməsi. Bitki növünün takson adı (elmi adı) ümumi qəbul edilmiş qaydaya əsasən, cins və növ adından ibarət olur. Məsələn, Triticum aestivum taksonu: burada Triticum buğda cinsinin, T.aestivum isə çörək buğdası (yumşaq buğda) növünün elmi adıdır.

 

3. MBGEMK-nın formalaşdırılması prinsipləri

 

3.1. MBGEMK-nın formalaşdırılması və ya kolleksiyalara milli kolleksiya statusunun verilməsi aşağıdakı prinsiplərə əsasən həyata keçirilir:

3.1.1. kolleksiyaların yaradılmasında və formalaşdırılmasında ekoloji, iqtisadi və sosial maraqlar uzlaşdıqda;

3.1.2. mənşə etibarilə əsasən yerli materiallardan təşkil olunduqda;

3.1.3. kolleksiya nümunələrinin saxlanmaya hazırlanması, saxlanması, daimi monitorinqi, nümunələrin artırılması və hərtərəfli öyrənilməsi üçün elmi və texniki tələblərə uyğun şərait olduqda;

3.1.4. Azərbaycan üçün prioritet sayılan bitkilərin müxtəlifliyini, həmçinin endem, nadir, itmək təhlükəsi olan bitki növlərini və növdaxili müxtəlifliyini, yerli xalq seleksiyası sortlarını, seleksiya proqramları üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan və digər qiymətli genetik materialları əhatə etdikdə;

3.1.5. mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının (bundan sonra -MBGE) nümunələri və onlara aid informasiyaların əldə edilməsi mümkün olduqda;

3.1.6. MBGE-nin toplanılması və saxlanması sahəsində elmi tədqiqatlar aparıldıqda.

 

4. MBGEMK-nın kateqoriyaları

 

4.1. MBGEMK Genbankda saxlanan toxum, tozcuq, spor, DNT və RNT, in vitro, sahə kolleksiyaları şəklində mövcud ola bilər,

4.2. Mühafizə və istifadə funksiyalarına görə MBGEMK-nın tərkibi aşağıdakı qruplara bölünür:

4.2.1. baza kolleksiyaları;

4.2.2. aktiv işlək kolleksiyalar;

4.2.3. əvəzedici (dublikat) kolleksiyalar;

4.2.4. genetik kolleksiyalar;

4.2.5. özək kolleksiyalar,

4.2.6. herbari kolleksiyaları;

4.2.7. DNT və RNT kolleksiyaları.

4.3. MBGEMK-nın sahibləri tərəfindən milli kolleksiyanın təyinatı dəyişdirildikdə və ya belə bir niyyət olduqda, bu barədə Elmi-Texniki Şuraya və Milli Əlaqələndirici İnstituta yazılı məlumat verilir.

 

5. Nümunələrin toplanması

 

5.1. Nümunələr ümumi qəbul edilmiş metodlara əsasən elmi ekspedisiyalar yolu ilə toplanılır.

5.2. Nümunələrin toplanmasından əvvəl herbari fondu öyrənilir, kolleksiyalarda boşluqlar, mövcud nümunələrin yaşam qabiliyyəti, başqa genbanklardan əldəetmə imkanları aşağıdakı sxem üzrə araşdırılır:

 

Mədəni bitkilərin genetik müxtəlifliyinin mövcud vəziyyətinin

araşdırılması

Mühafizəsinə və öyrənilməsinə ilk növbədə ehtiyac olan əsas bitkilərin müəyyənləşdirilməsi (prioritetliyin təyini)

 

 

Taksonlar üzrə informasiya toplanması, tədqiqatların istiqamət

və vəzifələrinin müəyyənləşdirilməsi

 

 

 

 

İlkin ekocoğrafi təhlil və yerində araşdırma aparılması

üçün ekspedisiyaların keçirilməsi

 

 

Mühafizə məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsi və strategiyaların

seçilməsi

 

 

 

In situ (botaniki-morfoloji, fizioloji, ekocoğrafi və s.) tədqiqat

və toplama fəaliyyətləri (hüceyrə plazması, herbari,

informasiya və s.) tədqiqat

 

 

 

 

 

 

Sənədləşdirmə, mübadilə, bərpa, artırma,

introduksiya və reintroduksiya hazırlıqları,

karantin və zərərsizləşdirmə işləri

 

 

 

 

5.3. Ekspedisiya tədqiqatları və nümunə toplanışı Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq, xarici təşkilatların müraciəti və Elmi-Texniki Şuranın razılığı ilə də həyata keçirilir.

5.4. Beynəlxalq statuslu ekspedisiyalarda toplanmış nümunələr müqaviləyə uyğun olaraq bərabər bölünməlidir.

5.5. Hər bir nümunə toplandıqdan və ya bərpa edildikdən sonra Milli Genbanka verilir.

5.6. Toplanma toxumların yetişmə dövrünə mümkün qədər yaxın vaxtda və onların təbii dağılması başlayana qədər həyata keçirilir.

5.7. Toxumun yığılması ilə qurutma mühitinə keçirilməsi arasında optimal vaxt 3-5 gün olmalıdır.

5.8. Yeni toplanmış toxumlar yaxşı ventilyasiya olunan konteynerlərə yerləşdirilməlidir. Burada temperatur 30°C-ni və nisbi rütubət (RH) 85 faizi keçməməlidir.

5.9. Yığım zamanı nümunənin ilkin taksonomik təsnifatı, yığım sahəsinin üçölçülü (coğrafi enlik, uzunluq, hündürlük) koordinatları, toplanmış bitkilərin arealının təsviri, toplanmış bitkilərin miqdarı ilə bağlı məlumatlara, həmçinin düzgün saxlanma üçün zəruri olan digər məlumatlara dair formalar, o cümlədən bitkilərin pasport identifikatorları tətbiq edilməlidir (1, 2 və 3 nömrəli əlavələr).

5.10. Toxum nümunələrinin minimum ölçüsü allellərin 95 faiz saxlanması və ya nümunələr götürülən populyasiyanın faktiki ölçüsü üçün yetərli olmalıdır.

5.11. Toplanmış hər bir nümunə qəbul edilmiş standarta uyğun olaraq nömrələnir.

 

6. Nümunələrin kolleksiyaya daxil edilməsi

 

6.1. Milli kolleksiyalara bütün toxum nümunələri müvafiq sənədləşmə əsasında daxil edilir (4 və 5 nömrəli əlavələr).

6.2. Ölkə daxilində aparılmış ekspedisiya nəticəsində toplanmış nümunələr müvafiq qaydada qəbul edilir və təmizlənmədən sonra genbankda saxlanmaq üçün soyuducu kameraya yerləşdirilir və ya bərpaya göndərilir.

6.3. Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda toplanmış MBGE nümunələrinin mübadiləsi Elmi-Texniki Şura tərəfindən təsdiq edilmiş nümunəyə uyğun hazırlanmış Material Mübadiləsi Sazişi əsasında aparılır.

6.4. Nümunələr kolleksiyaya daxil edilməzdən əvvəl fitosanitar nəzarətindən keçirilir və fumiqasiya edilir.

6.5. MBGE nümunələri toxumçuluq şirkəti, tədqiqat proqramı və ya digər kolleksiya sahibləri tərəfindən kolleksiyaya bağışlandığı halda, toxumlarla birgə nümunələrin pasport məlumatları, taksonomik təsnifatı, milli adı və donorun identifikasiya nömrəsi də verilməlidir.

6.6. MBGEMK nümunələrinə Elmi-Texniki Şura tərəfindən təsdiq edilmiş formada milli unikal identifikasiya nömrəsi verilir.

6.7. Nümunələrlə eyni populyasiyadan herbarilər götürülür.

6.8. Pasport məlumatları olmayan MBGE nümunələri milli kolleksiyaya qəbul edilmir. Onlar genbanka müvəqqəti saxlanmaya qoyulur, milli kolleksiyanın məlumat bazasında müvafiq qeyd aparılır və ona müvəqqəti nömrə verilir.

 

7. Qurudulma və mühafizə

 

7.1. Növündən asılı olaraq, bütün toxum nümunələri saxlanmadan öncə +5°C-dən +20°C-yə qədər temperaturda və 10 faiz nisbi rütubətli mühitdə qurudulur.

7.2. Qısamüddətli saxlanmada toxumlar ətraf mühit temperaturunda qurudulmalıdır.

7.3. Qurutmadan sonra uzunmüddətli saxlanma üçün bütün toxum nümunələri münasib gennetik konteynerlərə yığılaraq möhürlənir. Lakin nümunəyə tez-tez müraciət etməyə ehtiyac olduqda, toxumları gennetik olmayan konteynerlərdə saxlamaq da mümkündür. Toxumların saxlanması üçün müxtəlif konteynerlərdən, o cümlədən şüşə, tənəkə, plastik konteynerlərdən və laminasiyalı alüminium folqadan istifadə edilir.

7.4. Saxlanma zamanı müntəzəm olaraq toxumlarda nəmliyin miqdarı ölçülməlidir.

7.5. Əsas kolleksiyalar uzunmüddətli şəraitdə -18± 3°C temperaturda və 15±3 faiz nisbi rütubətdə saxlanılır.

7.6. Toxumları uzunmüddətli saxlanma kamerasından nadir hallarda, o cümlədən ortamüddətli saxlanma kamerasında toxum qurtardıqda çıxarmaq olar.

7.7. Saxlanma yerində kifayət qədər enerji ehtiyatına malik qəza generatorları olmalıdır.

7.8. Nümunələrin ortamüddətli saxlanma şəraiti üçün (aktiv kolleksiyalar) otaqda havanın temperaturu +5°C-dən +10°C-dək və nisbi rütubət 15±3 faiz olmalıdır.

 

8. Toxumların yaşama qabiliyyətinə nəzarət

 

8.1. Toxumların yaşama qabiliyyətinin ilk yoxlanması yeni daxil olan toxumların təmizlənməsi və qurudulmasından dərhal sonra və ya genbank tərəfindən nümunələrin alınmasından sonra 12 (on iki) aydan gec olmayaraq həyata keçirilir.

8.2. Kənd təsərrüfatı bitki növlərinin toxumlarının əksəriyyəti üçün cücərmə qabiliyyətinin ilkin göstəricisi 85 faizdən az olmamalıdır.

8.3. Yaşama qabiliyyətinin yoxlanılması müntəzəm olaraq həyata keçirilməlidir. Əgər nümunələr - 18°C temperaturda uzun müddətə möhürlənmiş germetik konteynerlərdə saxlanırsa, yoxlamalar arasındakı interval yüksək dayanıqlı növlər üçün 10 (on) il, aşağı dayanıqlı növlər üçün isə 5 (beş) il və ya daha az olmalıdır.

8.4. Milli Genbanka daxil olan toxum nümunələrinin yaşama qabiliyyətinin və nəmliyinin yoxlanılması zamanı alınan bütün məlumatlar sənədləşmə sistemində qeyd edilməli və saxlanma üçün yararsız nümunələr müəyyənləşdirilməlidir (6 və 7 nömrəli əlavələr).

 

9. Kolleksiya nümunələrinin bərpası

 

9.1. Toxumların yaşama qabiliyyəti ilkin yaşama qabiliyyətinin 85 faizindən aşağı düşdükdə və ya nümunənin qalan toxumu üç reprezentativ populyasiyasının əkini üçün az olduqda, müvafiq bərpa işləri aparılmalıdır (8 nömrəli əlavə).

 

10. Səciyyələndirmə, qiymətləndirmə və identifikasiya

 

10.1. Müxtəlif qrup bitkilər üçün kolleksiya nümunələrinin biomorfoloji və aqronomik, karioloji, immunoloji, fitopatoloji, fizioloji, biokimyəvi, texnoloji əlamətlər və molekulyar markörlər üzrə səciyyələndirilməsi, qiymətləndirilməsi və identifikasiyası aşağıdakı meyarlar əsasında aparılır:

 

Əlamətlər

 

 

Bitki qrupları

Biomorfobioloji və aqrononomik

karioloji

immunoloji, fitopatoloji

Fizioloji

Biokimyəvi

Texnoloji

Molekulyar markörlər

 

qurağlığa davamlılıq

duzluluğa davamlılıq

qurağlığa və duzluluğa davamlılıq

zülal

lizin

triptofan

nişasta

yağ

kleykovina

şüşəvarillik

sedimentasiya

çörəkbişirmə keyfiyyəti

qliadin

qlütenin

hordein

sekalin

Dənli taxıl

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

 

+

+

+

+

+

+

+

+

 

Dənli-paxlalı

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tərəvəz

+

+

+

+

+

+

 

 

 

 

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bostan

+

+

+

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yem

+

+

+

+

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Texniki

+

+

+

+

+

+

 

 

 

 

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mey

giləmey

tumlular

+

+

+

+

+

+

 

 

 

 

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

çəyirdəklilər

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

qərzəklilər

+

+

+

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

subtropiklər

+

 

+

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

giləmeyvə

+

+

+

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

üzüm

+

 

+

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tut

+

+

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10.2. Bütün fəaliyyətlər aşağıdakı təsviri modelə uyğun ümumiləşdirilməlidir.

 

 

 

11. MBGE-nin istifadəsi

 

11.1. MBGE-nin davamlı istifadəsi müvafiq elmi tədqiqat institutları, laboratoriyalar, özəl şirkətlər, fərdi tədqiqatçılar tərəfindən nəzəri və praktiki tədqiqatlar, seleksiya və biotexnologiya proqramları vasitəsilə həyata keçirilir.

11.2. Biotexnologiyanın tətbiqi ilə MBGE-dən istifadə etməklə bir sıra mədəni bitkilərin yeni yüksəkməhsuldar, keyfiyyətli, stress amillərinin təsirinə davamlı, yerli şəraitə uyğun sort və formaları yaradılır və ya mövcud sortlarda hər hansı bir əlamətin yaxşılaşdırılması həyata keçirilir.

11.3. Qorunub-saxlanan və qiymətləndirilən MBGE-dən lazımi strategiyalar vasitəsilə təlim və təhsil, rekreasiya və şəhər yaşıllaşdırılması proqramlarında da istifadə olunur.

11.4. İstifadə üçün götürülmüş nümunələrlə bağlı aparılmış hər hansı fəaliyyət barədə məlumatlar MBGEMK-nın məlumat bazasına daxil edilməlidir.

11.5. İstifadə ilə bağlı hər hansı gəlir (məsələn, sort yaradılması ilə bağlı) formalaşarsa, onun müqavilədə nəzərdə tutulmuş hissəsi MBGEMK-ya təqdim edilməlidir.

11.6. İstifadənin ümumi təşkili aşağıdakı təsviri modelə uyğun ümumiləşdirilməlidir:

 

Seleksiya proqramları

Nəzəri tədqiqatlar

Biotexnologiya

 

 

 

 

Farmakologiya

 

Ərzaq təhlükəsizliyi

 

Rekreasiya

İstifadə məhsulları

Yüksəkməhsuldar, keyfiyyətli, biotik və abiotik amillərin mənfi təsirinə davamlı, yerli aqroekoloji və becərmə şəraitlərinə uyğun sort, forma, hibrid

 

Dərmanlar və digər tibbi preparatlar, ərzaq, geyim, aşılayıcı, boyaq və digər sənaye məhsulları, tikinti və digər təsərrüfat vasitələri

 

 

 

Kənd təsərrüfatı sistemlərinin diversifikasiyası

 

On-farm müxtəliflik

 

12. Sənədləşdirmə

 

12.1. Nümunələrin formalaşdırılması, idarə olunması və hərəkəti haqqında məlumatlar yayılan materiallara əlavə olunmalıdır. Hər bir nümunənin pasport məlumatları olmalıdır.

12.2. Nümunələrin pasport məlumatları bitkilərin pasport deskriptorlarının köməyi ilə sənədləşdirilir.

12.3. Azərbaycanın mədəni bitkilərinin genetik ehtiyatlarının milli kataloqu respublika ərazisində MBGEMK-da mövcud olan nümunələr haqqında məlumatlardan ibarətdir.

12.4. Kataloqa pasport məlumatları ilə yanaşı, xarakteristika və səciyyələndirmə məlumatları da daxil edilir.

12.5. Kataloqda biotexnologiya, genomika, proteomika və bioinformatika elmləri sayəsində əldə edilən molekulyar məlumatlar da qeyd olunur.

12.6 Materialın saxlanması və istifadə olunması ilə bağlı bütün məlumatlar MBGEMK-nın məlumat bazasına daxil edilir. Bu zaman pasport deskriptorlarından istifadə olunur. Pasport deskriptorlarının siyahısı beynəlxalq təşkilatlarla razılaşdırılmaqla Elmi-Texniki Şura tərəfindən vaxtaşırı təsdiq edilir.

12.7. Məlumat bazalarının istifadəçilər üçün əlçatan olması təmin edilməlidir. Məlumat bazasının hansı hissəsinin ümumi istifadə üçün açıq olması məsələsinə Elmi-Texniki Şurada baxılır və qərar qəbul edilir.

12.8. MBGEMK-nm məlumat bazasının hansı hissəsinin beynəlxalq sistemlərə inteqrasiya üçün açıq olması məsələsinə Elmi-Texniki Şurada baxılır və müvafiq qərar qəbul edilir.

 

13. MBGE-nin paylanması və mübadiləsi

 

13.1. Toxumlar milli qanunvericiliyə, müvafiq beynəlxalq müqavilə və konvensiyalara uyğun olaraq mübadilə edilir və ya paylanılır.

13.2. Mübadilə saziş bağlamaqla həyata keçirilir.

13.3. Toxumların paylanması və mübadiləsi üçün tələb olunan xərclər tərəflər arasında razılaşdırılmadıqda, bu xərclər istifadəçi tərəfindən ödənilməlidir.

13.4. Ehtiyatlar tükəndikdə, istifadəçilərin tələbini təmin etmək üçün genbankdan nümunələr çoxaldılmaq üçün müvafiq laboratoriyalara təhvil verilməlidir (8 nömrəli əlavə).

 

14. Təhlükəsizlik

 

14.1. MBGEMK-da başqa hadisələrlə yanaşı, elektrik enerjisinin kəsilməsi, yanğın, subasma və zəlzələ hallar üçün risklərin idarə edilməsi strategiyası hazırlanmalıdır.

14.2. Genbank əməyin mühafizəsi və texniki təhlükəsizlik sahəsində mövcud tələblərə cavab verməlidir.

14.3. Saxlanma yerinin ərazisində qoruyucu paltarlardan istifadə olunmalıdır. Genbankda siqnalizasiya, qurutma kameraları və soyuducuların qapılarının içəridən də açılması üçün qurğular daxil olmaqla, xüsusi avadanlıqlar quraşdırılmalıdır.

14.4. Genbankda əsas elektrik təchizat şəbəkəsi kəsildikdə, avtomatik işə düşən qəza generatoru olmalıdır.

14.5. Qurudulma və saxlanma yerində faktiki parametrlərin izlənməsi üçün temperatura nəzarət sayğacları quraşdırılmalıdır.

14.6. Genbankda yanğın siqnalizasiyası və yanğınsöndürmə avadanlıqları olmalıdır. Tez-tez ildırım çaxması baş verən rayonlarda genbank ildırım keçiricisi ilə təchiz edilməlidir.

 

15. MBGEMK-nın toplanması, saxlanması və bərpasının təşkili

 

15.1. MBGEMK-nın toplanması, saxlanması və bərpasının təşkili üzrə fəaliyyətlər aşağıdakı sxem üzrə həyata keçirilir:

 

 


“Mədəni bitkilərin genetik

ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının

formalaşdırılması, mühafizəsi və

istifadəsi Qaydaları”na

 

1 nömrəli əlavə

 

Toplanan bitki haqqında məlumatlar

Toplanma yerinin №-si____________                     Kolleksiya №-si____________   Foto №-si______

Cinsi ___________________________                       Növü _____________________________________

Yarımnöv / variasiya  ________________________________________ Yerli adı __________________

Çiçəklənmə  H/Y          Barvermə  H / Y        Suvarılan / Dəmyə               Təmizlənmiş  H / Y

Çiçəyin rəngi                 Populyasiya tipi                   Nümunənin statusu                     Sıxlıq             %

Toxum neçə bitkidən yığılır __________  İnkişaf tipi                          Herbari H/Y

Qeydlər ______________________________________________________________________________

 

 

Toplanma yerinin №-si____________                     Kolleksiya №-si____________   Foto №-si______

Cinsi ___________________________                       Növü _____________________________________

Yarımnöv / variasiya  ________________________________________ Yerli adı __________________

Çiçəklənmə  H/Y     Barvermə  H / Y   Suvarılan / Dəmyə      Təmizlənmiş  H / Y

Çiçəyin rəngi                 Populyasiya tipi                   Nümunənin statusu                    Sıxlıq             %

Toxum neçə bitkidən yığılır __________  İnkişaf tipi                          Herbari H/Y

Qeydlər _______________________________________________________________________________

 

 

Populyasiyanın tipi:

AC - qabaqcıl sort

CV- sort

BL - seleksiya xətti

LA - qədim, ənənəvi sort

MU - mutant

UN - naməlum

GS- genetik ştok

RM - seleksiya materialı

Wİ - yabanı

WE - alaq

UC - rayonlaşmamış sort

 

İnkişaf tipi:

F - fakültativ

S - yazlıq

W - payızlıq

 

Sıxlıq:

1 - <1%, çox az, nadir

2-1 -5%, nadir

3-5 - 25%, ümumi

4 - >25%, yüksək dərəcədə örtülmüş

 

Nümunənin statusu:

PO - populyasiya

PL - təmiz xətt

ML - çoxxətli

SG - seqreqasiya populyasiyası

SP - bir bitkinin nəsli

MX - qarışıq

U - naməlum

SE - kütləvi seleksiya

 


“Mədəni bitkilərin genetik

ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının

formalaşdırılması, mühafizəsi və

istifadəsi Qaydaları”na

 

2 nömrəli əlavə

 

Toplanmış bitki nümunəsi haqqında əlavə məlumatlar

Yığıldığı yerin kodu ______                       Kolleksiya  №-si ______

Elmi adı ___________________________________________________________________

Yerli adı ______________________________________

Bitki qrupu                   Ekoloji                   mərtəbəlik                      Fitosenoz                 .

Coğrafi areal tipi (vətəni) ___________________    Dominanlıq ___________________

Qeydlər ____________________________________________________________________

 

Yığıldığı yerin kodu _____                       Kolleksiya  №-si _____

Elmi adı _________________________________________________________________

Yerli adı ____________________________________

Bitki qrupu                   Ekoloji                   mərtəbəlik                      Fitosenoz                 .

Coğrafi areal tipi (vətəni) ___________________    Dominanlıq _____________________

Qeydlər _____________________________________________________________________

 

Yığıldığı yerin kodu ______                       Kolleksiya  №-si ______

Elmi adı ____________________________________________________________________

Yerli adı ______________________________________

Bitki qrupu                   Ekoloji                   mərtəbəlik                      Fitosenoz                 .

Coğrafi areal tipi (vətəni) ___________________    Dominanlıq _____________________

Qeydlər _____________________________________________________________________

 

Ekoloji qrup:

M - mezofit

K - kserofit

HI - hidrofit

HA - halofit

 

Bitki qrupu:

Q - qida

Y - yem

Ef- efiryağlı

D - dərman

O - oduncaqlı

L - lifli

B - bəzək-dekorativ

Digər - qeyd etməli

 

Mərtəbəlilik:

1 - ən hündür

2 - hündür

3 - orta

4 - aşağı

5 - ən aşağı

 


“Mədəni bitkilərin genetik

ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının

formalaşdırılması, mühafizəsi və

istifadəsi Qaydaları”na

 

3 nömrəli əlavə

 

Ekspedisiyanın kodu ___________ Toplanma yerinin nömrəsi __________ Tarix _______

Kollektorlar __________________________________________________________________

En dairəsi______ Uzunluq dairəsi_____ Hündürlük ____m Yağıntının miqdarı ____mm

Ölkə___________________ Rayon_____________________ Kənd______________________

Yerləşdiyi ərazi________________________________________________________________

Foto___________ Torpağın rəngi______________

 

 

Sahə

Kod

Deskriptor

Sahə

Kod

Deskriptor

1

2

3

4

5

6

Su rejimi

FD

Sərbəst-quraq -drenaj

Relyef

E      6

Dik yamac 30% +

 

FR

Sərbəst, drenajsız

 

L      2

Düzən 0-3%

 

WT

Qrunt suları

 

0       5

Dağətəyi 16-30%

 

SW

Bataqlıq

 

R      4

Təpəlik 8-16%

Yamacın cəhəti

E

Şərq

 

U      3

Dalğalı 3-8%

 

SE

Şimal-şərq

 

7

Kəskin parçalanmış

 

F

Düz yer

Torpağın mexaniki tərkibi

SA

Qumlu

 

N

Şimal

 

CA

Əhəngli

 

S

Cənub

 

CL

Yağlı-gilli

 

W

Qərb

 

CY

Giltorpaq

 

SW

Şimal-qərb

 

LO

Giləçəli

Əldəetmə mənbəyi

A

Şumlanmış torpaq

 

GR

Çınqıl

 

AC

Mədəni bitki

 

HO

Yüksəkhumuslu

 

Pozulmuş

 

GR

Çınqıl

 

FO

Meşə

 

SL

Qumluca

 

PA

Otlaq

 

ST

Daşlıq

 

PE

Qoruq

 

SC

Qumlu-gilli

 

RS

Yolun kənarı

 

Alluvi, lil

 

WL

Meşə zolağı və ya kənarı

 

OT

Digər

 

BY

Həyətyanı sahə

Torpağın dərinliyi

A

0-10 sm

 

CM

Market, bazar

 

B

10-20 sm

 

FM

Sahəkənarı

 

C

20-40 sm

 

FS

Anbar

 

D

40+ sm

 

GR

Çəmən

Otarılma səviyyəsi

1

yoxdur

 

İN

Təşkilat

 

2

yüngül

 

LM

Yerli bazar

 

3

orta

 

OR

Meyvə bağı

 

4

güclü

 

SP

Əkin otlağı

 

5

Tam/ biçilmiş

 

TR

Xırman

Toplanma

ərazisinin sahəsi

1

1 m2

 

 

WS

Çaykənarı, vadi

 

2

1- 10 m 2

Ana süxur

B

Qarışıq

 

3

10- 100 m 2

 

C

Daşlıq

 

4

100- 1000 m 2

 

SA

Qumdaşı

 

5

> 1000 m 2

 

Əhəngdaşı, dolomit

Torpağın PH-ı

1

<4 çox aşağı

 

L

Qranit

 

2

4-5.5 aşağı

 

AL

Allüvi

 

3

5.5-7.5 orta

 

BA

Bazalt (vulkanik süxur)

 

4

7.5-9 yüksək

 

OT

Digər

 

5

<9 çox yüksək

Duzluluq

1

Yoxdur

 

 

konkret

 

2

Aşağı

Torpağın HCL-ə reaksiyası

1

Yox

 

3

Orta

 

2

Zəif

 

4

Yüksək

 

3

Güclü

 

5

Var

 

 

 

 

Əlaqədar növlər ______________________________________________________________

Dominant növlər _____________________________________________________________

Digərləri ____________________________________________________________________

Qeydlər _____________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

 

 

 


 

“Mədəni bitkilərin genetik

ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının

formalaşdırılması, mühafizəsi və

istifadəsi Qaydaları”na

 

4 nömrəli əlavə

 

 

Bitki toxum nümunələrinin təhvil-təslim

AKTI №

 

 

 

Qəbul edən ___________________________________________________________

                      ___________________________________________________________

 

 

Təhvilverən ___________________________________________________________

                      ____________________________________________________________

                      ____________________________________________________________

 

 

 

Nümunələr:   ümumi sayı

      (siyahı əlavə olunur)

 

 

 

Qəbuletmə tarixi “____”  ______________   _______

 

 

 

 


 

“Mədəni bitkilərin genetik

ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının

formalaşdırılması, mühafizəsi və

istifadəsi Qaydaları”na

 

5 nömrəli əlavə

 

 

Kolleksiyaya daxil olan nümunələr haqqında məlumat

 

Nümunənin

№-si

Nümunə

Cinsi

Növü

Yığılma tarixi

Mənbəyi

Ümumi kütləsi

(qramla)

100

toxumun

kütləsi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

“Mədəni bitkilərin genetik

ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının

formalaşdırılması, mühafizəsi və

istifadəsi Qaydaları”na

 

6 nömrəli əlavə

 

 

Azərbaycan Respublikasının Milli Genbankına daxil olan toxum nümunələrinin yoxlanılması barədə

 

PROTOKOL

 

"_____" ________ 20 _____ il tarixli              № ______

 

Sıra №-si

Milli kataloq nömrəsi

Nümunənin adı

Cücərmə

faizi

Kütləsi

(qramla)

Ümumi kütləsi

(qramla)

Nəmliyi

(faizlə)

Daxil-olma tarixi

Soyuducu kamera-da yeri

100 toxum

1000 toxum

1.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

13.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

“Mədəni bitkilərin genetik

ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının

formalaşdırılması, mühafizəsi və

istifadəsi Qaydaları”na

 

7 nömrəli əlavə

 

Təsdiq edirəm:

Təşkilatın və ya kolleksiyanın rəhbəri

___________________________

“_____”  _____________ 20 _____

 

 

AKT

 

 

Biz, Genbankın əməkdaşları imzamızla təsdiq edirik ki, Genbanka təhvil verilmiş toxum nümunələrindən aşağıda adıçəkilənlər saxlanma üçün yararsızdır.

 

 

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

 

Məsul şəxslərin imzası:

 

1.

2.

3.

 

 

 


 

“Mədəni bitkilərin genetik

ehtiyatlarının milli kolleksiyalarının

formalaşdırılması, mühafizəsi və

istifadəsi Qaydaları”na

 

8 nömrəli əlavə

 

Bitki toxum nümunələrinin

Genbankdan çoxaldılma üçün təhvilvermə

 

AKTI №______

 

Təhvilverən___________________________________________________________

                     ___________________________________________________________

 

Qəbul edən ___________________________________________________________

                     ____________________________________________________________

                     ____________________________________________________________

 

Nümunələr:   ümumi sayı –

    (siyahı əlavə olunur)

 

 

Təhvilvermə tarixi “____”  ___________ _________

 

 

 

 

 

 


Nümunələrin siyahısı

 

Kolleksiya

№ si

Nümunə

Takson

Mənbəyi

Ümumi kütləsi

(qramla)

Cücərmə qabiliyyəti

Yoxlama tarixi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

Azərbaycan Respublikası Nazirlər

Kabinetinin 2012-ci il 13 noyabr

tarixli 259 nömrəli qərarı ilə

təsdiq edilmişdir

 

2 nömrəli əlavə

 

Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsinə və səmərəli istifadəsinə dövlət nəzarətinin təşkili

QAYDALARI

 

1. Ümumi müddəalar

 

1.1. Bu Qaydalar “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2011-ci il 13 dekabr tarixli 273-IVQ nömrəli Qanununun tətbiqi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2012-ci il 7 fevral tarixli 576 nömrəli Fərmanının 1.5-ci bəndinin icrasını təmin etmək məqsədi ilə hazırlanmışdır və mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsinə dövlət nəzarətinin təşkili qaydalarını müəyyən edir.

1.2. Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının (bundan sonra - MBGE) mühafizəsi və səmərəli istifadəsinə dövlət nəzarəti MBGE nümunələrinin toplanması, öyrənilməsi, sənədləşdirilməsi, qorunub saxlanması, mübadiləsi, paylanması və istifadəsi mərhələlərində keçirilir.

 

2. Dövlət nəzarətinin məqsədi

 

2.1. Dövlət nəzarətinin təşkilinin məqsədi MBGE-nin müəyyən edilmiş formalarda etibarlı mühafizəsinin, hərtərəfli öyrənilməsinin və səmərəli istifadəsinin təmin edilməsi, nadir və itmək təhlükəsində olan bitki növləri və sortlarının ölkədən icazəsiz ixracının, insanların həyatı, sağlamlığı və ətraf mühit üçün təhlükə törədə biləcək, xüsusilə genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin ölkəyə idxalının və istifadəsinin qarşısının alınması, respublikada müvafiq sahələrdə aparılan fəaliyyətlərə, o cümlədən dövlət elmi tədqiqat və seleksiya proqramlarının icrasına şərait yaradılması tədbirlərinin həyata keçirilməsindən ibarətdir.

2.2. Mədəni bitkilərin və onların yabanı əcdadlarının genetik ehtiyatlarının öyrənilməsi, toplanması, xüsusi şəraitdə qorunub saxlanması, elmi tədqiqat, seleksiya, təhsil və digər məqsədlərlə daxili və xarici mübadiləsi əməliyyatları MBGE üzrə fəaliyyət hesab edilir.

2.3. MBGE üzrə fəaliyyətlərə dövlət nəzarətini həyata keçirən orqanlar bu ehtiyatların tələblərə uyğun inventarlaşdırılması, toplanması, saxlanması, dublikatlaşdırılması, genbanklarda qablaşdırılması, etiketləşdirilməsi və mübadiləsi şərtlərini müəyyən edən texniki, ekoloji və fitosanitar norma və qaydalara riayət edilməsinə nəzarəti təmin edirlər.

2.4. MBGE-nin mühafizəsi və səmərəli istifadəsinin təmin edilməsi sahəsində standartlara və tələblərə əməl olunmasına dövlət nəzarəti funksiyalarının həyata keçirilməsində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müvafiq bölmə və strukturlarının iştirakı nəzərdə tutulur.

2.5. MBGE-nin toplanması, daxili və xarici mübadiləsi, mühafizəsi, tədqiqi, paylanması və istifadəsi zamanı aşağıdakı tələblərə riayət edilməlidir:

2.5.1. müvafiq normalara və qaydalara istinad edilməklə, təhlükəsizlik texnikasına və əmək gigiyenasına;

2.5.2. bitki nümunələrinin genetik tamlığını və həyat qabiliyyətini təmin edən metroloji qaydalara və normalara;

2.5.3. bitki nümunələrinin təbiətdən toplanması zamanı Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə və Azərbaycan Respublikasının qoşulduğu beynəlxalq kodeks, konvensiya və sazişlərin tələblərinə.

2.6. MBGE-nin mübadiləsi, genbanka daxil edilməsi və oradan xaric olunması, nümunələrin sənədləşdirilməsi, etiketləşdirilməsi zamanı aşağıdakılara əməl edilməlidir:

2.6.1. xaricə göndərilən nümunələrin qablarının üzərində onların kataloq nömrəsi, latınca elmi adları (eyni zamanda, digər deskriptorlar da yazıla bilər) göstərilməlidir;

2.6.2. MBGE kolleksiyalarının sahibləri bu kolleksiyaları beynəlxalq standartlara uyğun pasport deskriptorları əsasında sənədləşdirməli və onların kompyuter məlumat bazalarını yaratmalıdırlar;

2.6.3. nümunələr genbankda saxlanma, mübadilə, paylanma və digər məqsədlərlə qablaşdırılan zaman nümunələrin qabları üzərindəki etiketlərdə nümunənin əsas identifikatoru (milli nömrəsi), latınca elmi adı, genbanka qoyulma və ya reproduksiya ili və mənşə ölkəsi qeyd edilməlidir. Etiketdə qeyd edilən bu məlumatlar həmin nümunə haqqında məlumat bazasında olan məlumatlarla eyni olmalıdır.

2.7. Ölkədə mövcud olan və müvafiq şəkildə qeydiyyatdan keçmiş kolleksiyaların məlumat bazaları Milli Əlaqələndirici İnstitutun nəzdində fəaliyyət göstərən Mərkəzi Məlumat Bazasına inteqrasiya edilməlidir.

2.8. MBGE-nin mübadiləsi, tədqiqat, təlim, seleksiya və digər məqsədlərlə paylanması zamanı lazım olan sənəd və formalar Azərbaycan dilində olmalıdır.

2.9. MBGE-nin xaricdən idxalı zamanı nümunələr aşağıdakı sənədlərlə müşayiət olunmalıdır:

2.9.1. nümunələrin gətirildiyi ölkənin müvafiq orqanları tərəfindən verilmiş fitosanitar sertifikatı;

2.9.2. nümunələrin genetik modifikasiya olunmadığını təsdiq edən sənəd;

2.9.3. nümunənin mənşəyini göstərən sənəd;

2.9.4. nümunələrin kommersiya dəyəri haqda sənəd;

2.9.5. Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Dövlət Fitosanitar Nəzarəti Xidməti tərəfindən idxal üçün verilmiş icazə sənədi; [2]

2.9.6. idxal edilən nümunələrin siyahısı.

2.10. Xarici ölkələrdə yerləşən genbanklarda saxlanılan Azərbaycan mənşəli nümunələrin ölkəyə idxalı zamanı bu Qaydaların 2.9.2-ci, 2.9.3-cü, 2.9.4-cü və 2.9.5-ci yarımbəndlərində sadalanan sənədlər tələb edilmir.

2.11. MBGE-nin ixracına Elmi-Texniki Şura tərəfindən verilmiş icazə sənədi Milli Əlaqələndirici İnstitutun rəsmi blankında çap edilir, Elmi-Texniki Şuranın sədri tərəfindən imzalanır. İcazə sənədinə Milli Əlaqələndirici İnstitutun möhürü vurulur.

2.12. MBGE-nin xaricə ixrac edilən nümunələri Elmi-Texniki Şuranın icazə sənədi ilə (həmçinin, qəbul edən ölkənin tələblərinə uyğun sənədlərlə) müşayiət olunur.

 

3. Dövlət nəzarətinin aparılması qaydaları

 

3.1. Dövlət nəzarətinin təşkili və keçirilmə formaları “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və qüvvədə olan digər qanunvericilik aktlarına uyğun həyata keçirilir.

3.2. Kolleksiyaların elmi rəhbərləri kolleksiyada aparılan elmi tədqiqat işləri, nümunələrin hərəkəti və mövcud vəziyyəti, məlumat bazasında toplanmış informasiya və digər məsələlər üzrə yarımillik və illik elmi-texniki hesabatları hazırlayaraq Milli Əlaqələndirici İnstituta təqdim etməlidirlər.

3.3. Milli Əlaqələndirici İnstitut kolleksiyaların saxlanma vəziyyətinə, MBGE-nin toplanması, paylanması və MBGE üzrə digər fəaliyyətlərin həyata keçirilməsinə tam nəzarət etmək üçün monitorinqlər keçirir.

3.4. Müvafiq nəzarət və monitorinq funksiyalarını icra etmək üçün Milli Əlaqələndirici İnstitut tərəfindən səlahiyyətli şəxs təyin edilir.

3.5. Səlahiyyətli şəxs aşağıdakı hüquqlara malikdir.

3.5.1. Milli Genbank istisna olmaqla, MBGE üzrə fəaliyyət göstərən elmi tədqiqat müəssisələrinin, genbankların və kolleksiyaların (bundan sonra - MBGE subyektləri) rəhbərliyini və ya sahiblərini 3 (üç) iş günü əvvəl məlumatlandırmaqla, monitorinq aparmaq üçün onların ərazilərinə sərbəst daxil olmaq;

3.5.2. onlardan nəzarət üçün tələb edilən məlumatları və sənədləri almaq, məlumat bazalarını araşdırmaq;

3.5.3. mühafizə edilən nümunələrdən monitorinq məqsədi ilə seçib götürmək.

3.6. MBGE subyektlərinin rəhbərləri dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi üçün müvafiq şərait yaratmalıdırlar.

3.7. Dövlət nəzarətinin nəticələri aktla (arayışla və ya inzibati protokolla) rəsmiləşdirilir. Aktda nəzarətçinin soyadı, adı, atasının adı və vəzifəsi göstərilir. Aktın bir nüsxəsi MBGE subyektinin rəhbərinə təqdim edilir. Aktda aşağıdakı məlumatlar göstərilir:

3.7.1. hüquqi və ya fiziki şəxslər haqqında (müəssisənin ünvanı, müəssisə rəhbərinin soyadı, adı və atasının adı) və nəzarəti aparan səlahiyyətli şəxslər barədə məlumatlar (vəzifəsi, soyadı, adı, atasının adı);

3.7.2. nəzarətin aparılmasının səbəbləri və müddəti;

3.7.3. araşdırma haqqında məlumatlar, sınaq üçün götürülən nümunələr və sınaq protokolu;

3.7.4. araşdırmanın nəticələri.

3.8. Dövlət nəzarətinin nəticələri barədə akt, arayış və protokol inzibati qərarların qəbul edilməsi üçün əsas olan hüquqi sənədlərdir.

3.9. Yoxlamaların nəticələri Elmi-Texniki Şurada müzakirə edilir və yuxarı orqanlar qarşısında vəsatət qaldırılır.

 

4. MBGE üzrə fəaliyyət formalarının dayandırılması

 

4.1. Dövlət nəzarətini həyata keçirən səlahiyyətli şəxs aşkar olunmuş pozuntular barədə MBGE subyektinin rəhbərinə xəbərdarlıq edir.

4.2. Azərbaycan Respublikasında MBGE üzrə fəaliyyət formalarının biri və ya bir neçəsi aşağıdakı hallarda dayandırılır:

4.2.1. MBGE nümunələrinin toplanması qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş və ya Elmi-Texniki Şura tərəfindən təsdiq edilmiş tələblərə uyğun aparılmadıqda;

4.2.2. kolleksiyaların saxlanma şəraİti lazımi normativlərə uyğun olmadıqda;

4.2.3. MBGE nümunələrinin sənədsiz, qüvvədə olma müddəti bitmiş normativ sənədlə və ya müəyyən olunmuş qaydada tanınmamış sənədlə idxal və ya ixracına cəhd göstərildikdə;

4.2.4. MBGE üzrə fəaliyyətin (kolleksiyaların inventarlaşdırılması, nümunələrin hər hansı hərəkətinin qeydiyyatı və s.) sənədləşdirilməsi tələblərə uyğun aparılmadıqda;

4.2.5. ölkədən çıxarılması və ya ölkəyə gətirilməsi qadağan edilmiş bitki nümunələrinin ixracına və idxalına cəhd göstərildikdə;

4.2.6. MBGE kolleksiyaları və onlarda olan nümunələr haqqında Milli Əlaqələndirici İnstituta və ya Elmi-Texniki Şuraya tələb olunan informasiyaları verməkdən imtina edildikdə;

4.2.7. Milli Genbankın əsasnaməsinə və MBGE-nin milli kolleksiyalarının formalaşdırılması, mühafizəsi və istifadəsi qaydalarına əməl olunmadıqda.

4.3. MBGE-nin etibarlı mühafizəsinin və səmərəli istifadəsinin pozulmasında təqsirkar olan şəxslər qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.

 


Azərbaycan Respublikası Nazirlər

Kabinetinin 2012-ci il 13 noyabr

tarixli 259 nömrəli qərarı ilə

təsdiq edilmişdir

 

3 nömrəli əlavə

 

Azərbaycan Respublikasına məxsus ənənəvi mədəni brend bitkilərinin

və onların areallarının

 

SİYAHISI

 

1. Dənli taxıl və paxlalı bitkilər üzrə

 

Sıra

№-si

Bitkinin və sortun adı

Arealı

1.1.

Arpa

 

1.1.1.

Naxçıvan dəni

Naxçıvan MR

1.1.2.

Ağ arpa

Cəlilabad

1.2.

Noxud

 

1.2.1.

Yerli Astarxanbazar

Cəlilabad

 

2. Kartof, tərəvəz-bostan bitkiləri üzrə

 

Sıra

№-si

Bitkinin və sortun adı

Arealı

1

2

3

2.1.

Kartof

2.1.1.

Yerli Gədəbəy

Gədəbəy, Tovuz rayonları

2.1.2.

Ağçiçək

Gədəbəy, Tovuz rayonları

2.1.3.

Yerli Tovuz

Gədəbəy, Tovuz rayonları

2.1.4.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.1.5.

Telman

Ortadağlıq zona

2.2.

Ağbaş kələm

2.2.1.

Yerli Lənkəran

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.2.2.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.2.3.

Yerli Abşeron

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.3.

Pomidor

2.3.1.

Yerli Abşeron

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.3.2.

Yerli Ordubad

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.3.3.

Yerli Xaçmaz

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.3.4.

Yerli Lənkəran

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.3.5.

Qarabağ

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.3.6.

Qala

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.3.7.

Savalan

Respublika üzrə

2.3.8.

Qusarçay

Quba, Qusar, Xaçmaz rayonları

2.4.

Badımcan

2.4.1.

Atabəyi

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.4.2.

Yerli Ordubad

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.4.3.

Yerli Lənkəran

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.4.4.

Ağca

Respublika üzrə

2.4.5.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.4.6.

Qarayazı

Gəncə bölgəsi, Qazax, Tovuz rayonları

2.4.7.

İdrisi

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.4.8.

Qara badımcan

Respublika üzrə

2.5.

Şirin bibər

2.5.1.

Yerli Abşeron

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.5.2.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.5.3.

Yerli Xaçmaz

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.5.4.

Yerli Lənkəran

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.6.

Acı bibər

2.6.1.

Yerli Ordubad

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.6.2.

Yerli Abşeron

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.6.3.

Yerli Xaçmaz

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.6.4.

Yerli Gəncə

Gəncə bölgəsi, Qazax, Tovuz rayonları

2.7.

Xiyar

2.7.1.

Yerli Gəncə

Gəncə bölgəsi, Qazax, Tovuz rayonları

2.7.2.

Naxçıvan gülbəsəri

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.7.3.

Ağ xiyar

Naxçıvan Muxtar Respublikası, Şəki, Qəbələ, Oğuz rayonları

2.7.4.

Yerli Lənkəran

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.7.5.

Yerli Ordubad

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.7.6.

Yerli Şax xiyar

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.8.

Baş soğan

2.8.1.

Yerli Ordubad

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.8.2.

Yerli Xaçmaz

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.8.3.

Yerli Masallı

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.8.4.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.8.5.

Çatal (Gəncə)

Gəncə bölgəsi, Qazax, Tovuz rayonları

2.8.6.

Yerli Hövsan

Abşeron

2.9.

Kəvər

2.9.1.

Yerli İmişli

İmişli, Saatlı, Sabirabad rayonları

2.9.2.

Yerli Zəngilan

Zəngilan, Qubadlı rayonları

2.9.3.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.9.4.

Yerli Cəlilabad

Lənkəran, Cəlilabad, Biləsuvar rayonları

2.9.5.

Yerli İsmayıllı

İsmayıllı rayonu

2.10.

Şalot soğan

2.10.1.

Yerli İsmayıllı

İsmayıllı rayonu

2.11.

Sarımsaq

2.11.1.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.11.2.

Yerli Cəlilabad

Lənkəran, Cəlilabad, Biləsuvar rayonları

2.11.3.

Yerli İsmayıllı

İsmayıllı rayonu

2.11.4.

Yerli Xaçmaz

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.12.

Mətbəx çuğunduru

2.12.1.

Naxçıvan süfrə çuğunduru

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.12.2.

Lənkəran süfrə çuğunduru

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.12.3.

Xaçmaz süfrə çuğunduru

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.13.

Yeməli yerkökü

2.13.1.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.13.2.

Yerli Abşeron

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.13.3.

Yerli Gədəbəy

Gədəbəy rayonu

2.13.4.

Yerli bənövşəyi

Abşeron, Gədəbəy rayonları, Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.14.

Ağ turp

2.14.1.

Naxçıvan payızlıq

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.14.2.

Xaçmaz payızlıq

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.15.

Qırmızı turp

2.15.1.

Naxçıvan yazlıq

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.15.2.

Abşeron yazlıq

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.15.3.

Xaçmaz yazlıq

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.15.4.

Lənkəran yazlıq

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.16.

Qara turp

2.16.1.

Payızlıq qara turp

Abşeron, Quba, Xaçmaz rayonları

2.17.

Tərəvəz lobyası

2.17.1.

Çil piyada

Respublika üzrə

2.17.2.

Çil atlı

Respublika üzrə

2.17.3.

Yerli Zaqatala

Zaqatala rayonu

2.17.4.

Ordubad maşı

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.17.5.

Yerli Balakən

Balakən rayonu

2.18.

İspanaq

2.18.1.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.18.2.

Yerli Cəlilabad

Lənkəran, Cəlilabad, Biləsuvar rayonları

2.18.3.

Yerli İsmayıllı

İsmayıllı rayonu

2.18.4.

Yerli Xaçmaz

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.18.5.

Yerli Lənkəran

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.18.6.

Yerli Abşeron

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.19.

Şüyüd

2.19.1.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.19.2.

Yerli Cəlilabad

Lənkəran, Cəlilabad, Biləsuvar rayonları

2.19.3.

Yerli İsmayıllı

İsmayıllı rayonu

2.19.4.

Yerli Xaçmaz

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.19.5.

Yerli Lənkəran

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.19.6.

Yerli Abşeron

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran suvarılan ovalıq zonası

2.20.

Havuc

2.20.1.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.20.2.

Yerli Cəlilabad

Lənkəran, Cəlilabad, Biləsuvar rayonları

2.20.3.

Yerli İsmayıllı

İsmayıllı rayonu

2.20.4.

Yerli Lənkəran

Lənkəran, Astara, Masallı rayonları

2.20.5.

Yerli Abşeron

Böyük və Kiçik Qafqazın suvarılan dağətəyi-düzən zonası, Samur-Şabran zonası

2.21.

Kərəviz

2.21.1.

Yerli Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikası

2.21.2.

Yerli Cəlilabad

Lənkəran, Cəlilabad, Biləsuvar rayonları

2.21.3.

Yerli İsmayıllı

İsmayıllı rayonu

2.21.4.

Yerli Xaçmaz

Quba, Xaçmaz, Qusar rayonları

2.21.5.

Yerli Lənkəran