AKTIN NÖVÜ
Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi
QƏBUL EDİLDİYİ TARİX
01.09.2015
QEYDİYYAT NÖMRƏSİ
150111500005
ADI
Dövlət standartlarının təsdiq edilməsi haqqında
RƏSMİ DƏRC EDİLDİYİ MƏNBƏ
QÜVVƏYƏ MİNMƏ TARİXİ
12.09.2015
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI VAHİD HÜQUQi TƏSNİFATI ÜZRƏ İNDEKS KODU
100.030.000
HÜQUQİ AKTLARIN DÖVLƏT REYESTRİNİN QEYDİYYAT NÖMRƏSİ
15201509010005
HÜQUQİ AKTIN HÜQUQİ AKTLARIN DÖVLƏT REYESTRİNƏ DAXİL EDİLDİYİ TARİX
11.09.2015
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ

STANDARTLAŞDIRMA, METROLOGİYA VƏ PATENT ÜZRƏ

DÖVLƏT KOMİTƏSİNİN KOLLEGİYASI

 

QƏRAR № 150111500005

 

Bakı şəhəri                                                                                           01” sentyabr 2015-ci il

 

Dövlət standartlarının təsdiq edilməsi haqqında

 

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 noyabr 1998-ci il tarixli 26 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Beynəlxalq (regional) və dövlətlərarası standartların, normaların, qaydaların və tövsiyələrin Azərbaycan Respublikası ərazisində tanınması və tətbiq edilməsi Qaydaları”nın 2, 3, 6 və 7-ci bəndlərini və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2009-cu il 31 avqust tarixli 155 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi haqqında” Əsasnamənin 8.12 və 8.45-ci bəndlərini rəhbər tutaraq qərara alınır

1. Beynəlxalq, Avropa və Rusiya Federasiyasının milli standartları əsasında hazırlanmış aşağıdakı dövlət standartları təsdiq edilsin.

1.1. AZS 810-2015 (CODEX STAN 310-2013) “Nar” (1 nömrəli əlavə).

1.2. AZS 837-2015 (CODEX STAN 152-1985) “Buğda unu”(2 nömrəli əlavə).

1.3. AZS 838-2015 (CODEX STAN 33-1981) “Zeytun yağları və cecələrdən sıxılmış zeytun yağları” (3 nömrəli əlavə).

1.4. AZS 839-2015 (CODEX STAN 87-1981) “Şokolad və şokolad məhsulları” (4 nömrəli əlavə).

1.5. AZS 840-2015 (CODEX STAN 279-1981) “Kərə yağı” (5 nömrəli əlavə).

1.6. AZS 841-2015 (CAC/MRL-2-2015) “Yeyinti məhsullarında baytarlıq preparatlarının qalıqlarına dair yol verilən maksimum konsentrasiyalar (YKM) və risklərin idarəedilməsi üzrə tövsiyyələr” (6 nömrəli əlavə).

1.7. AZS 842-2015 (CAC/RCP1-2015) “Qida gigiyenasının ümumi prinsipləri-tövsiyyə edilən beynəlxalq təcrübə kodeksi” (7 nömrəli əlavə).

1.8. AZS 843-2015 (ГОСТ Р 51074-2003 ) “Qida məhsulları. İstehlakçı üçün məlumat. Ümumi tələblər” (8 nömrəli əlavə). [1]

1.9. AZS 844-2015 (ГОСТ Р 52844-2007) “Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər. Ümumi texniki şərtlər” (9 nömrəli əlavə).

1.10. AZS 845-2015 (ГОСТ Р 52845-2007) “Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər. Ümumi texniki şərtlər” (10 nömrəli əlavə).

1.11. AZS 846-2015 (EN 494:2012) “Profillənmiş fibrosement lövhələr və fitinqlər-Məhsulun spesifikasiyası və sınaq metodları” (11 nömrəli əlavə).

1.12. AZS 847-2015 (EN 12467: 2012) “Düz fibrosement lövhələr-Məhsulun spesifikasiyası və sınaq metodları” (12 nömrəli əlavə).

2. Qanunvericilik və hüquq ekspertizası şöbəsinə (R.Vəliyev) tapşırılsın ki, bu Qərarın 1-ci bəndi ilə təsdiq edilmiş dövlət standartının Azərbaycan Respublikasının Hüquqi Aktların Dövlət Reyestrinə daxil edilməsi üçün 3 gündən gec olmayaraq Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinə göndərilməsini təmin etsin.

3. Texniki tənzimləmə və standartlaşdırma şöbəsinə (N. Tağıyev) tapşırılsın ki, bu Qərarın 1-ci bəndi ilə təsdiq edilmiş dövlət standartının qeydiyyata alınmasını təmin etsin.

4. Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutuna (S.Abdullayev) tapşırılsın ki, bu Qərarın 1-ci bəndi ilə təsdiq edilmiş dövlət standartının texniki tənzimləmə və standartlaşdırma üzrə texniki normativ hüquqi aktların dövlət fonduna daxil edilməsini təmin etsin.

5. Ümumi şöbəyə (X.Həsənovaya) tapşırılsın ki, aidiyyəti struktur bölmələrini bu Qərarla tanış etsin.

6. Bu Qərarın icrasına nəzarəti öz üzərimdə saxlayıram.

 

Kollegiyanın sədri,

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma,

Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin

sədri

Ramiz Həsənov

 

 


 

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin Kollegiyasının 01 sentyabr 2015-ci il tarixli 150111500005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

9 nömrəli əlavə

 

 

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ

DÖVLƏT STANDARTI

 

__________________________________________________________________________

 

 

ALKOQOLSUZ TONUSLANDIRICI İÇKİLƏR.

ÜMUMİ TEXNİKİ ŞƏRTLƏR.

AZS 844-2015

(ГОСТ P 52844-2007)

 

__________________________________________________________________________

 

 

 

 

 

 

 

 


MÜQƏDDİMƏ

 

1. “Qida məhsullarının standartlaşdırılması üzrə” Texniki Komitə (TK 07) tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.

2. Bu standart ГОСТ P 52844-2007 “Hапитки безалкогольные тонизирующие. Oбщие технические условия” Rusiya Federasiyasının milli standartının autentik tərcüməsi əsasında hazırlanıb.

3. İlk dəfə tətbiq edilir.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2020-ci il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

 


 

         AZƏRBAYCAN  RESPUBLİKASININ  DÖVLƏT  STANDARTI

____________________________________________________________________________

ALKOQOLSUZ TONUSLANDIRICI İÇKİLƏR.

ÜMUMİ TEXNİKİ ŞƏRTLƏR.  

           

Hапитки безалкогольные тонизирующие.

Oбщие технические условия”

AZS 844-2015

                                                                                              (ГОСТ P 52844-2007)

 

ALCOHOL–FREE TONİC BEVERAGES.

GENERAL SPECİFİCATİONS.

____________________________________________________________________________

 

 

 

1 TƏTBİQ SAHƏSİ

Bu standart xüsusi təyinatlı - tonuslandırıcı, eyni zamanda energetik alkoqolsuz içkilərə (digər cümlələrdə sadəcə alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər) şamil olunur.

Bu standart çay, kofe və çay və kofe ekstrakt əsaslı digər alkoqolsuz içkilərə şamil edilmir.

Məhsulun təhlükəsizliyini təmin edən tələblər 5.1.5 - 5.1.9, məhsulun keyfiyyətinə olan tələblər 5.1.2, 5.1.3 , markalanmasına olan tələblər isə 5.4-də göstərilmişdir.

 

2 NORMATİV İSTİNADLAR

Bu standartın hazırlanmasında aşağıdakı standartlardan istifadə edilmişdir:

ГОСТ P 51074-2003. Qida məhsulları. İstehlakçı üçün məlumat. Ümumi tələblər.

ГОСТ P 51153-98. Qazlı alkoqolsuz içkilər və çörək xammalından hazırlanan içkilər. Karbon 4 oksidin təyini üsulları.

ГОСТ P 51301-99. Qida məhsulları və ərzaq xammalları. Toksiki elementlərin (kadmium, qurğuşun, mis, sink) inversion-voltamperometrik üsulla təyini.

ГОСТ P 51474-99. Qablaşdırma. Yüklərlə davranış qaydalarını göstərən markalanma.

ГОСТ P 51766-2001. Xammal və qida məhsulları. Arsenin atom-absorbsiya üsulu ilə təyini üsulları.

ГОСТ P 52409- 2005. Alkoqolsuz və az alkoqollu məhsulların istehsalı. Terminlər və təriflər.

ГОСТ 8.579-2002. Ölçmələrin vəhdətini təmin edən dövlət sistemi. Məhsulun istehsalı, qablaşdırması, satışı və ixracı zamanı istənilən növ qablaşdırmada miqdara olan tələblər.

ГОСТ 6687.0-86. Alkoqolsuz sənaye məhsulları. Qəbul qaydaları və nümunə götürmə üsulları.

ГОСТ 6687.2-90. Alkoqolsuz sənaye məhsulları. Quru maddələrin təyini üsulları.

ГОСТ 6687.4-86. Alkoqolsuz içkilər, kvas, şərbətlər. Turşuluğun təyini üsulları.

ГОСТ 6687.5-86. Alkoqolsuz sənaye məhsulları. Məhsulun həcminin və orqanoleptik göstəricilərinin təyini.

ГОСТ 6687.7-88. Alkoqolsuz içkilər və kvas. Spirtin təyini üsulları.

ГОСТ 14192-96. Yüklərin markalanması.

ГОСТ15846-2002. Uzaq Şimal və ona bərabər olan bölgələrə göndərilən məhsullar. Qablaşdırma, markalanma, daşınma və saxlanma.

ГОСТ 23285-78. Qida məhsulları üçün nəqliyyat bağlamaları və şüşə taralar. Texniki şərtlər.

ГОСТ 24597-81 Tara-ədəd yüklərin bağlamaları. Əsas parametrlər və ölçülər.

ГОСТ 26927-86. Xammal və qida məhsulları. Civənin təyini üsulları.

ГОСТ 26929-94. Xammal və qida məhsulları. Nümunənin hazırlanması. Toksiki elementlərin təyini üçün minerallaşdırma.

ГОСТ 26930-86. Xammal və qida məhsulları. Arsenin təyini üsulları.

ГОСТ 26932-86. Xammal və qida məhsulları. Qurğuşunun təyini üsulları .

ГОСТ 26933-86. Xammal və qida məhsulları. Kadmiumun təyini üsulları.

ГОСТ 28038-89. Meyvə və tərəvəzlərin emal məhsulları. Patulin təyini üsulları.

ГОСТ 30059-93. Alkoqolsuz içkilər. Aspartam, kofein, saxarin və natrium benzoatın təyini üsulları.

ГОСТ 30178-96. Xammal və qida məhsulları. Atom absorbsiya üsulu ilə toksiki elementlərin təyini üsulları.

ГОСТ 30519-97 / ГОСТ P 50480-93. Qida məhsulları. Salmonella cinsindən olan bakteriyaların təyini üsulları.

ГОСТ 30538-97. Qida məhsulları. Atom-emission üsulu ilə toksiki elementlərin təyini üsulları.

ГОСТ 30712-2001. Alkoqolsuz sənaye məhsulları. Mikrobioloji analiz üsulları.

Qeyd. Bu standartdan istifadə edən zaman istinad olunan standartların keçərliliyini ümumi istifadə informasiya sistemində - texniki tənzimləmə və metrologiya üzrə Federal agentliyin rəsmi saytında və ya hər il cari ilin 1 yanvar tarixində nəşr olunan informasiya toplusu “Milli” standartlar”da, və cari ilin hər ay dərc olunan müvafiq informasiya toplularında yoxlamaq tövsiyyə olunur. Əgər istinad edilən standart əvəz edilmişdirsə (dəyişilmişdirsə), bu standartdan istifadə zamanı əvəzlənmiş standartdan istifadə etmək lazımdır. Əgər istinad edilən standart əvəz edilmədən ləğv edilmişdirsə, bu zaman istinad olunan standartın aidiyyatı maddəsi tətbiq olunur.

 

3 TERMİNLƏR VƏ TƏRİFLƏR

 Bu standartda ГОСТ P 52409-un terminlərindən, həmçinin, aşağıda göstərilmiş termin və təriflərdən istifadə edilmişdir:

3.1. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər: tərkibində insan orqanizmində tonuslandırıcı effekti təmin edəcək miqdarda kofein və ya digər tonuslandırıcı komponentlər olan xüsusi təyinatlı alkoqolsuz içkilərdir.

3.2. Alkoqolsuz energetik içkilər: quru maddələrin kütlə payı 10%-dən az olmayan alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər.

3.3. Tonuslandırıcı komponentlər: insan orqanizminə tonuslandırıcı təsir göstərən xüsusi kimyəvi maddələr.

3.4. Tonuslandırıcı inqridientlər : tonuslandırıcı komponentlərə malik sadə və ya mürəkkəb tərkibli alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilərin əsas hissəsi.

 

4 TƏSNİFAT

 4.1. Xarici görünüşünə görə alkoqolsuz içkilər ayrılır:

- şəffaf

- bulanıq

4.2. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər karbon 4 oksidin doyma səviyyəsinə görə iki tipə bölünür:

- qazlaşdırımış

- qazlaşdırılmamış

4.3. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər emal üsuluna görə aşağıdakı növlərə ayrılır:

- pasterizəedilməmiş;

- pasterizəedilmiş;

- konservantlı içkilər;

- konservantsız içkilər;

- soyuq doldurulmuş içkilər;

- isti doldurulmuş içkilər;

- aseptik doldurulmuş içkilər;

5 ÜMUMİ TEXNİKİ TƏLƏBLƏR

5.1. Xarakteristikalar.

5.1.1. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər bu standartın tələblərinə uyğun olaraq, sanitariya norma və qaydaları nəzərə alınmaqla müəyyən olunmuş qaydada təsdiq edilmiş texnoloji təlimat və resepturalar üzrə hazırlanır.

5.1.2. Xarici görünüşünə görə alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər cədvəl 1-də göstərilmiş tələblərə cavab verməlidir:


Cədvəl 1

Göstəricinin adı

İçkilərin xarakteristikası

Şəffaf

Bulanıq

Xarici görünüşü

Çöküntüsüz və kənar əlavələrsiz şəffaf maye. Istifadə edilən xammalın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq azacıq bulanıqlığa yol verilir.

Şəffaf olmayan maye.

Məhsula xas olmayan kənar əlavələrsiz, istifadə edilən xammalın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq çöküntülərin və asılqanların olmasına yol verilir.

 

5.1.3. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər fiziki-kimyəvi göstəricilərinə görə cədvəl 2-də göstərilmiş tələblərə cavab verməlidir.

Cədvəl 2

Göstəricinin adı

Göstərici

Qazlı içkilərdə karbon 4 oksidin kütlə payı, %, ən azı

 

0,20

 

Kofeinin miqdarı,mq/ sm3

   ən azı

   ən çoxu

 

0,151

0.4

Quru maddələrin kütlə payı,%, ən azı

(energetik içkilər üçün)

10,0

 

5.1.4. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilərin orqanoleptik, fiziki-kimyəvi göstəriciləri, qida dəyərləri və saxlanma müddəti istifadə edilən xammalın xüsusiyyətləri, istehsal texnologiyası və doldurulma şərtlərinə əsaslanaraq konkret adda məhsul üçün tərtib edilmiş resepturada müəyyənləşdirilir.

5.1.5. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilərin tərkibindəki toksiki elementlərin, radionuklidlərin, mikotoksinlərin miqdarı ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqi aktları əsasında müəyyən olunmuş hüdudu keçməməlidir.

5.1.6. Alkoqolsuz tonsuslandırıcı içkilərin mikrobioloji göstəriciləri ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqi aktları əsasında müəyyən olunmuş normaya uyğun olmalıdır.

5.1.7. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilərin tərkibindəki qida əlavələrinin miqdarı ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqlu aktı əsasında müəyyən olunmuş normaya uyğun olmalıdır.

5.1.8. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilərin tərkibində tonuslandırıcı komponentlərin sayı ikidən çox olmamalıdır.

5.1.9. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilərin bir qablaşdırma vahidindəki tonuslandırıcı komponentlərin (kofein istisna) və digər bioloji aktiv maddələrin miqdarı təyin olunmuş sutkalıq normanın 50%-dən yüksək olmamalıdır.

Bir qablaşdırma vahidi üçün vitamin və vitaminəbənzər maddələrin, mineral maddələrin, energetik mübadilə stimulyatoru və substratlarının miqdarı sutkalıq istifadə normasından yüksək olmamalıdır.

5.2. Xammal və materiallara olan tələblər

5.2.1. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilərin hazırlanması üçün istifadə edilən xammal və köməkçi materiallar ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqi aktlarının tələblərinə cavab verməlidir.

5.2.2. Tonuslandırıcı inqredient kimi tonuslandırıcı komponentlərin mənbəyi hesab olunan ( kofein, ginqozidlər, eleuterozidlər sxizandrina və s) kofein və / və ya bitki ekstraktı ( quaran, mate, jenşen, cır limon, eleuterokokk) istifadə edilə bilər.

5.2.3. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilərin istehsalında asan həzm olunan karbohidratlar, mineral maddələr, vitaminlər və vitaminəbənzər maddələr, energetik mübadilənin stimulyator və substratları istifadə edilə bilər.

5.3. Qablaşdırma

5.3.1. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər istehlak tarasına doldurulur, hermetik bağlanılır və nəqliyyat tarasına yığılır.

5.3.2. İstehlak tarası və bağlama vasitələri verilmiş məhsulla əlaqə zamanı onun keyfiyyətini və təhlükəsizliyini təmin edən materiallardan hazırlanmalıdır.

5.3.3. Qablaşdırma vahidində məhsulun həcmi yol verilən kənarlaşmalar hesablanmaqla məhsulun markalanmasında göstərilən nominal miqdara uyğun olmalıdır.

Məhsulun bir qablaşdırma vahidinin nominal miqdarından yol verilən mənfi kənara çıxmaların həddi – ГОСТ 8.579 üzrə

Məhsulun nominal miqdarından yüksəkliyini xarakterizə edən buraxılabilən müsbət kənarlaşmaya olan tələblər müəyyən olunmuş qayda təsdiq edilmiş resepturalarda müəyyənləşdirilir.

5.3.4. Yükləmə zamanı məhsulla qablaşdırma forması – ГОСТ 24597

5.3.5. Uzaq Şərqə göndərilən qablaşdırılmış məhsullar və ona bərabər yerlərə - ГОСТ 15846

5.4. Markalanma

5.4.1. İstehlak tarasının markalanması aşağıdakılar qeyd olunmaqla ГОСТ P 51074 üzrə aparılır:

-                    “18 yaşınadək olan, yaşlı, hipertonik xəstəliklərdən, ürək fəaliyyətinin pozuntusundan, sinir oyanıqlığından, yuxusuzluqdan əziyyət çəkən şəxslərin, hamilə və süd verən qadınların istifadə etməsi tövsiyə olunmur” yazısı göstərilməlidir;

-                   Tonuslandırıcı komponentlərin miqdarı ( içkinin 100 sm3-da mq);

-                   Bioloji aktiv əlavələrin olması ilə əlaqədar olaraq sutkalıq (qablaşdırma vahidi ilə) məhdud istehlak haqqında məsləhət və maksimum sutkalıq istifadə haqqında məlumat [3] ;

5.4.2. Məhsulun markalanmasında səlahiyyətli orqan tərəfindən müəyyən olunmuş qaydada təsdiq olunmuş qərar olmadan, içkinin və ya onun hər hansı komponentinin insan orqanizminə təsiri ilə bağlı şərh verilməsinə yol verilmir.

5.4.3. Nəqliyyat markalanması ГОСТ 14192 və ГОСТ P 51474 tələblərinə uyğun aparılır.

6 QƏBUL QAYDALARI

6.1. Qəbul qaydaları ГОСТ 6687.0 üzrə həyata keçirilir.

6.2. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilərdə qida əlavələrinin, bioloji aktiv maddələrin, toksiki elementlərin, radionuklidlərin, mikotoksinlərin miqdarının və mikrobioloji göstəricilərin ardıcıllığı və dövriliyinə nəzarət istehsalçı tərəfindən istehsal nəzarət planlarında müəyyənləşdirilir.

7 SINAQ ÜSULLARI

7.1. Nümunənin götürülməsi üsulları - ГОСТ 6687.0 üzrə.

7.2. Orqanoleptik göstəricilərin təyini ГОСТ 6687.5 üzrə.

7.3. Karbon 4 oksidin kütlə payı ГОСТ P 51153.

7.4. Quru maddələrin kütlə payı ГОСТ 6687.2 üzrə.

7.5. Kofeinin kütlə konsentrasiyasını təyini - ГОСТ 30059 üzrə [6].

7.6. Toksiki elementlərin təyini - ГОСТ 26927, ГОСТ 26930, ГОСТ 26923, ГОСТ 26933, ГОСТ 30178, ГОСТ 30538, ГОСТ P 51301, ГОСТ P 51766 üzrə, [4], [5],

7.7 Nümunələrin mineralizasiyaya hazırlanması ГОСТ 26929 üzrə.

7.8. Mikrobioloji göstəricilərin təyini ГОСТ 30712, ГОСТ 30519, [6].

7.9. Radionuklidlərin miqdarının təyini - [7] , [8], [9]üzrə

7.10 Mikrobioloji göstəricilərin təyini – ГОСТ 30712, ГОСТ 30519 üzrə.

7.11 Konservantların təyini – ГОСТ 300059, [6].

7.12 Mikotokinlərin miqdarının təyini – ГОСТ 28038 üzrə, [10].

7.13 Doldurma səviyyəsi – ГОСТ 6687.5 üzrə

 

8 DAŞINMA VƏ SAXLANMA

8.1. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər bütün növ nəqliyyat vasitələri ilə, müvafiq nəqliyyat növü üçün qüvvədə olan yükdaşıma qaydalarına uyğun olaraq daşınır.

Yükl yerlərinin paketlənməsi ГОСТ 23285 üzrə aparılır.

8.2. Alkoqolsuz tonuslandırıcı içkilər 0°C - 35°C temperaturda daşınmalı və saxlanmalıdır.

8.3. Məhsulun saxlanma müddəti istehsalçı tərəfindən konkret adda məhsul üçün tərtib edilmiş resepturada müəyyən edilir.


Əlavə A

ALKOQOLSUZ TONUSLANDIRICI İÇKİLƏRDƏ OPTİMAL TONUSLANDIRICI EFFEKT YARANMASINI TƏMİN EDƏN BƏZİ KOMPONENTLƏRİN TÖVSİYYƏ OLUNAN MİQDARI.

 

Cədvəl A.1

Komponent

Miqdarı

( mq/100 kub. sm içkidə)

Kofein

25-35

Energetik mübadilənin substrat və stimulyatorları

taurin

L- karnitin

qlukuronolakton

 

 

300-400

80-120

150-240

Vitamin və vitaminəbənzər maddələr:

Vitamin B 3

Vitamin B 5

Vitamin B6

Vitamin B12

Inozit

 

6-8

1-2

1-2

0,001-0,002

10-25

 


Əlavə B

 

Genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin, yaxud müasir biotexnoloji və gen mühəndisliyi metodları ilə yaradılmış kənd təsərrüfatı bitki materiallarının və ya genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin genetik materiallarından məhsullarının istehsalında istifadə olunması qadağandır.”

 


 

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin Kollegiyasının 01 sentyabr 2015-ci il tarixli 150111500005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

10 nömrəli əlavə

 

 

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ

DÖVLƏT STANDARTI

 

__________________________________________________________________________

 

 

AZ ALKOQOLLU TONUSLANDIRICI İÇKİLƏR.

ÜMUMİ TEXNİKİ ŞƏRTLƏR.

AZS 845-2015

(ГОСТ P 52845-2007)

 

__________________________________________________________________________

 

 

 

 

 

 

 

 


MÜQƏDDİMƏ

1. “Qida məhsullarının standartlaşdırılması üzrə” Texniki Komitə (TK 07) tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.

2. Bu standart ГОСТ P 52845-2007 “Напитки слабоалкогольные тонизирующие.Общие технические условия” Rusiya Federasiyasının milli standartının autentik tərcüməsi əsasında hazırlanıb.

3. İlk dəfə tətbiq edilir.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2020-ci il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

 


 

AZƏRBAYCAN  RESPUBLİKASININ  DÖVLƏT  STANDARTI

____________________________________________________________________________

AZ ALKOQOLLU TONUSLANDIRICI İÇKİLƏR.

ÜMUMİ TEXNİKİ ŞƏRTLƏR.  

           Напитки слабоалкогольные тонизирующие.

           Общие технические условия.

 

AZS 845-2015

                                                                                              (ГОСТ P 52845-2007)

 

TONİC  DRİNKS WITH LOW QUANTITY OF ALCOHOL.

GENERAL SPECİFİCATİONS

____________________________________________________________________________

 

 

1 TƏTBİQ SAHƏSİ

Bu standart qıcqırma məhsullarından başqa xüsusi təyinatlı - tonuslandırıcı, eyni zamanda energetik az alkoqollu içkilərə (digər cümlələrdə sadəcə az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər) şamil olunur.

Məhsulun təhlükəsizliyini təmin edən tələblər 5.1.5 - 5.1.8, məhsulun keyfiyyətinə olan tələblər  5.1.2, 5.1.3 , markalanmasına olan tələblər isə 5.4-də göstərilmişdir.

 

2 NORMATİV İSTİNADLAR

Bu standartın hazırlanmasında aşağıdakı standartlardan istifadə edilmişdir:

ГОСТ P 51074-2003. Qida məhsulları.  İstehlakçı üçün məlumat. Ümumi tələblər.

ГОСТ P 51153-98. Qazlı az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər və çörək xammalından hazırlanan içkilər.

ГОСТ P 51301-99.  Qida məhsulları və ərzaq xammalları. Toksiki elementlərin (kadmium, qurğuşun, mis, sink) inversion-voltamperometrik üsulla müəyyənləşdirilməsi.

ГОСТ P 51474-99. Qablaşdırma. Yüklərlə davranış qaydalarını göstərən markalanma.

ГОСТ P 51653-2000. Alkoqollu məhsullar və onların istehsalı üçün xammallar. Etil spirtinin təyini üsulları.

ГОСТ P 51756-2001. Asan açılan qapaqlı alüminium bankalar. Texniki şərtlər.

ГОСТ P 51766-2001. Xammal və qida məhsulları.  Arsenin atom-absorbsiya üsulu ilə təyini üsulları.

ГОСТ P 51823-2001. Alkoqollu məhsul və onun istehsalı üçün xammallar. Kadmium, qurğuşun, sink, mis, arsen, dəmir və ümumi kükürd dioksidin miqdarının inversion –voltoampermetrik üsulla təyini.

ГОСТ P 52409-2005. Alkoqolsuz və az alkoqollu məhsulların istehsalı. Terminlər və təriflər.

ГОСТ 8.579-2002. Ölçmələrin vəhdətini təmin edən dövlət sistemi. Məhsulun istehsalı, qablaşdırması, satışı və ixracı zamanı istənilən növ qablaşdırmada miqdara olan tələblər.

ГОСТ 6687.0-86.Alkoqolsuz sənaye məhsulları. Qəbul qaydaları və nümunə götürmə üsulları.

ГОСТ 6687.2-90. Alkoqolsuz sənaye məhsulları. Quru maddələrin təyini üsulları.

ГОСТ 6687.4-86. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər, kvas, şərbətlər. Turşuluğun təyini üsulları.

ГОСТ 6687.5-86. Alkoqolsuz sənaye məhsulları. Məhsulun həcminin və orqanoleptik göstəricilərinin təyini.

ГОСТ  8756.9-78. Meyvə və tərəvəzlərin emal məhsulları. Meyvə və giləmeyvə şirələrində və ekstraktlarında çöküntünün təyini.

ГОСТ 10117.1-2001. Qida mayeləri üçün şüşə qablar. Ümumi texniki şərtlər

ГОСТ 10117.2-2001. Qida mayeləri üçün şüşə qablar. Növ, parametr və əsas ölçüləri.

ГОСТ 13192-73. Şərab, şərab materialları və konyaklar. Şəkərin təyini üsulları.

ГОСТ 14192-96. Yüklərin markalanması.

ГОСТ15846-2002. Uzaq Şimal və ona bərabər olan bölgələrə göndərilən məhsullar. Qablaşdırma,  markalanma, daşınma  və saxlanma.

ГОСТ 23285-78 Qida məhsulları üçün nəqliyyat bağlamaları və şüşə taralar. Texniki şərtlər.

ГОСТ 24597-81. Tara-ədəd yüklərin bağlamaları. Əsas ölçü və parametrlər.

ГОСТ 26927-86 Xammal və qida məhsulları. Civənin təyini.

ГОСТ 26929-94 Xammal və qida məhsulları. Nümunələrin hazırlanması. Toksiki elementlərin təyini üçün minerallaşdırma.

ГОСТ 26930-86 Xammal və qida məhsulları. Arsenin təyini üsulları.

ГОСТ 26932-86 Xammal və qida məhsulları. Qurğuşunun təyini üsulları.

ГОСТ 26933-86 Xammal və qida məhsulları. Kadmiumun təyini üsulları.

ГОСТ 30059-93 Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər. Aspartam, kofein, saxarin və natrium benzoatın təyini üsulları.

ГОСТ 30178-96 Xammal və qida məhsulları. Atom absorbsiya üsulu ilə toksiki elementlərin təyini üsulları.

ГОСТ 30538-97 Xammal və qida məhsulları. Atom emission üsulu ilə toksiki elementlərin təyini üsulları.

Qeyd. Bu standartdan istifadə edən zaman istinad olunan standartların keçərliliyini ümumi istifadə informasiya sistemində - texniki tənzimləmə və metrologiya üzrə Federal agentliyin rəsmi saytında və ya hər il cari ilin 1 yanvar tarixində nəşr olunan informasiya toplusu “Milli” standartlar”da, və cari ilin hər ay dərc olunan müvafiq informasiya toplularında tövsiyə olunur. Əgər istinad edilən standart əvəz edilmişdirsə (dəyişilmişdirsə), bu standartdan istifadə zamanı əvəzlənmiş standartdan istifadə etmək lazımdır. Əgər istinad edilən standart əvəz edilmədən ləğv edilmişdirsə, bu zaman istinad olunan standartın aidiyyatı maddəsi tətbiq olunur.

 

3 TERMİNLƏR VƏ TƏRİFLƏR

Bu standartda ГОСТ P 52409-ni terminlərindən və aşağıdakı terminlərdən istifadə edilib:

3.1. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər: insan orqanizmində tonuslandırıcı effekti təmin edən kifayət miqdarda  tərkibində kofein və / və ya digər tonuslandırıcı komponentlər olan xüsusi təyinatlı az alkoqollu içkilər.

3.2. Az alkoqollu energetik içkilər: Şəkərin kütlə payı ən azı 10% olan zəif alkoqollu tonuslandırıcı içkilər.

 3.3. Tonuslandırıcı komponentlər: insan orqanizminə tonuslandırıcı təsir göstərən xüsusi kimyəvi  maddələr.

3.4. Tonuslandırıcı inqredientlər: tonuslandırıcı komponentlər malik sadə və ya mürəkkəb tərkibli az alkoqollu tonuslandırıcı içkilərin əsas hissələri.

4 TƏSNİFAT

4.1. Xarici görünüşünə görə az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər iki hissəyə ayrılır:

- şəffaf

- bulanıq

4.2. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər karbon 4 oksidin doyma səviyyəsinə görə iki tipə bölünür:

- qazlaşdırılmış

-  qazlaşdırılmamış

4.3. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər emal üsulundan asılı olaraq aşağıdakı hissələrə ayrılır:

- pasterizəedilməmiş;

- pasterizəedilmiş;

- konservantlı içkilər;

- konservantsız içkilər;

- soyuq doldurulmuş içkilər;

- isti doldurulmuş içkilər;

- aseptik doldurulmuş içkilər;

 

5 ÜMUMİ TEXNİKİ TƏLƏBLƏR

5.1. Xarakteristikalar

5.1.1. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər bu standartın tələblərinə uyğun olaraq,  sanitariya norma və qaydaları nəzərə alınmaqla müəyyən olunmuş qaydada təsdiq edilmiş  texnoloji təlimat və resepturalar  üzrə hazırlanır.

5.1.2. Xarici görünüşünə  görə az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər cədvəl 1-də göstərilmiş tələblərə cavab verməlidir:

Cədvəl 1

Göstəricinin adı

İçkilərin xarakteristikası

Şəffaf

Bulanıq

Xarici görünüşü

Çöküntüsüz və kənar əlavələrsiz şəffaf maye. İstifadə edilən xammalın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq azacıq bulanıqlığa yol verilir.

Şəffaf olmayan maye.

Məhsula xas olmayan kənar əlavələrsiz,  istifadə edilən xammalın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq  çöküntülərin və asılqanların olmasına yol verilir.

 

5.1.3. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər fiziki-kimyəvi göstəricilərinə görə cədvəl 2-də göstərilmiş tələblərə cavab verməlidir. 

Cədvəl 2

Göstəricinin adı

Norma

Etil spirtinin həcm payı, %

1.2 – 9.0

Qazlaşdırılmış içkilərdə karbon dioksidin kütlə payı, %, ən azı

0.30

Kofein, mq/sm3

0.151-0.400

Şəkərin kütlə payı, %, ən azı (energetik içkilər üçün)

10.0

 

5.1.4. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilərin orqanoleptik, fiziki kimyəvi göstəriciləri, qida dəyərləri və saxlanma müddəti istifadə edilən xammalın xüsusiyyətləri, istehsal texnologiyası və doldurulma şəraitinə əsaslanaraq  konkret adda məhsul üçün  tərtib edilmiş resepturada müəyyən edilməlidir.

5.1.5. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilərin tərkibindəki toksiki elementlərinradionuklidlərin miqdarı ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqi aktları əsasında müəyyən olunmuş hüdudu keçməməlidir.

5.1.6. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilərin  tərkibindəki qida əlavələrinin miqdarı ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqi aktları əsasında müəyyən olunmuş normaya uyğun olmalıdır.

5.1.7. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilərin tərkibində tonuslandırıcı komponentlərin sayı birdən çox olmamalıdır.

 5.1.8. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilərin bir qablaşdırma vahidindəki tonuslandırıcı komponentlərin (kofein istisna) və digər bioloji aktiv maddələrin miqdarı təyin olunmuş sutkalıq normanın 50%-dən yüksək olmamalıdır.

5.1.9. Bir qablaşdırma vahidi üçün vitamin və vitaminəbənzər maddələrin, mineral maddələrin, energetik mübadilən stimulyatoru və substratlarının miqdarı sutkalıq istifadə normasından yüksək olmamalıdır.

5.2. Xammal və materiallara olan tələblər

5.2.1. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilərin  hazırlanması üçün istifadə edilən xammal və köməkçi materiallar ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqi aktlarının tələblərinə cavab verməlidir.

5.2.2. Az alkoqollu  tonuslandırıcı içkilərin istehsalında süni şirinləşdiricilərdən və ortofosfat turşusundan istifadəyə yol verilmir.

5.2.3. Tonuslandırıcı inqridient kimi tonuslandırıcı komponentlərin mənbəyi hesab olunan (kofein, ginqozidlər, eleuterozidlər, sxizandrina) kofein və / və ya bitki ekstraktları (quarana, mate, jenşen, cır limon, eleuterokokk) istifadə edilə bilər.

5.2.4. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilərin istehsalında vitaminlər və vitaminəbənzər maddələr, mineral maddələr, energetik mübadilə stimulyator və substratları istifadə edilə bilər.

5.3. Qablaşdırma

5.3.1. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər şüşə butulkalara ГОСТ 10117.1, ГОСТ  10117.2 üzrə, metal bankalara ГОСТ  P 51756 üzrə və verilmiş məhsulla əlaqə zamanı onun keyfiyyətini və təhlükəsizliyini təmin edən materiallardan hazırlanmış  digər istehlak tarasına doldurulur (polimer və onların kombinəedilmiş materialları) .

5.3.2. İstehlak tarası və bağlama vasitələri verilmiş məhsulla əlaqə zamanı onun keyfiyyətini və qida təhlükəsizliyini təmin edən materiallardan hazırlanmalıdır.

5.3.3. Qablaşdırma vahidində məhsulun həcmi yol verilən kənarlaşmalar hesablanmaqla məhsulun markalanmasında göstərilən nominal miqdara uyğun olmalıdır.

Məhsulun bir qablaşdırma vahidinin nominal miqdarından yol verilən mənfi kənara çıxmaların həddi – ГОСТ 8.579 üzrə

Məhsulun nominal həcmindən yüksəkliyini xarakterizə edən buraxılabilən müsbət kənarlaşmaya olan tələblər müəyyən olunmuş qaydad təsdiq edilmiş resepturalarda müəyyənləşdirilir.

5.3.4. Məhsul paketlərinin yük yerlərinə bərkidilməsi – ГОСТ 24597 üzrə.

5.3.5. Uzaq Şimal və ona bərabər yerlərə  göndərilən qablaşdırılmış məhsullar  - ГОСТ 15846 üzrə

5.4. Markalanma

5.4.1. İstehlak tarasının markalanması aşağıdakılar qeyd olunmaqla ГОСТ P 51074 üzrə aparılır:

-     Tonuslandırıcı, energetik içkilər üçün “Uşaqlara və 18 yaşınadək yeniyetmələrə, hamilə və süd verən qadınlara, yaşlılara, habelə yüksək sinir həssaslığından və yuxusuzluqdan, ürək fəaliyyətinin pozuntusundan, hipertonik xəstəlikdən, mərkəzi sinir sitemi, böyrək, qaraciyər və digər həzm orqanları xəstəliklərindən  əziyyət çəkən şəxslərə alkoqoldan istifadə tövsiyə olunmur”  yazısı göstərilməlidir.

-     İnsan orqanizminə alkoqollu məhsullardan çox istifadənin ziyanları haqqında xəbardarlıq yazısı

-     Tonuslandırıcı komponentlərin miqdarı  ( içkinin 100 sm3-da mq)

-     Bioloji aktiv əlavələrin olması ilə əlaqədar olaraq sutkalıq (qablaşdırma vahidi ilə) məhdud istehlak haqqında məsləhət və  maksimum sutkalıq istifadə haqqında məlumat ;

5.4.2. Məhsulun markalanmasında səlahiyyətli orqan tərəfindən müəyyən olunmuş qaydada təsdiq olunmuş qərar olmadan, içkinin və ya onun hər hansı komponentinin insan orqanizminə təsiri ilə bağlı şərh verilməsinə yol verilmir.

5.4.3. Nəqliyyat markalanması  ГОСТ 14192 və ГОСТ P 51474 tələblərinə uyğun aparılır.

 

6 QƏBUL QAYDALARI

6.1. Qəbul qaydaları ГОСТ 6687.0 üzrə həyata keçirilir.

6.2. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilərdə bioloji aktiv maddələrin, toksiki elementlərin, radionuklidlərin, mikotoksinlərin miqdarının və mikrobioloji göstəricilərin ardıcıllığı və dövriliyinə nəzarət istehsalçı tərəfindən istehsal nəzarət planlarında müəyyənləşdirilir.

 

7 SINAQ ÜSULLARI

7.1. Nümunənin götürülməsi - ГОСТ 6687.0 üzrə

7.2. Orqanoleptik göstəricilərin təyini ГОСТ 6687.5 üzrə

7.3. Etil spirtinin həcm payının təyini – ГОСТ P 51653 üzrə

7.4. Karbon 4 oksidin kütlə payı  ГОСТ P 51153 üzrə

7.5 Quru maddələrin kütlə payının təyini  – ГОСТ 6687.2 üzrə nümunə içkidə saxarozanın tam inversiyasından sonra qazlı içkidən etil spirtinin və karbon 4 oksidin çıxarılması.

7.6 Turşuluğun təyini – ГОСТ 6687.4 üzrə

7.7 Çöküntünün kütlə payının təyini – ГОСТ 8756.9 üzrə

7.8 Kofeinin kütlə payının təyini – ГОСТ 30059 üzrə

7.9 Toksiki elementlərin təyini ГОСТ 26927, ГОСТ 26930, ГОСТ 26923, ГОСТ 26933, ГОСТ 30178, ГОСТ 30538, ГОСТ P 51301, ГОСТ P 51766 üzrə.

7.10 Mineralizasiya üçün nümunələrin hazırlanması  – ГОСТ 26929 -

7.11 Bioloji aktiv maddələrin miqdarının təyini –ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqi akt üzrə.

7.12 Radionuklidlərin təyini – ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqi akt üzrə.

7.13 Konservantların miqdarının təyini – ГОСТ 30059 üzrə.

7.14 Doldurma səviyyəsi – ГОСТ 6687.5 üzrə

7.15 Şəkərlərin təyini – ГОСТ 13192 üzrə

7.16 Vitaminlərin miqdarının təyini -  ölkədə qüvvədə olan normativ hüquqi akt üzrə.

 

8 DAŞINMA VƏ SAXLANMA

8.1 Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər bütün növ nəqliyyat vasitələri ilə, müfaviq nəqliyyat növü üçün qüvvədə olan yükdaşıma qaydalarına uyğun olaraq daşınır.

Yük yerlərinin zamanı paketlənməsi ГОСТ 23285 üzrə aparılır.

8.2. Az alkoqollu tonuslandırıcı içkilər 0°C - 25°C temperaturda daşınmalı və saxlanmalıdır.

8.3. Məhsulun saxlanma müddəti istehsalçı tərəfindən konkret adda məhsul üçün tərtib edilmiş resepturada müəyyən edilir.


ƏLAVƏ A

(tövsiyyə)

AZ ALKOQOLLU TONUSLANDIRICI İÇKİLƏRDƏ ENERGETİK MÜBADİLƏNİN BƏZİ SUBSTRAT VƏ STİMULYATORLARININ TÖVSİYYƏ OLUNAN MİQDARI.

 

Cədvəl A.1

Komponent

Miqdarı (100 mq/sm3 - də)

Taurin

L-karnitin

Qlükoronolakton

30-400

80-120

150-240

 


Əlavə B

 

Genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin, yaxud müasir biotexnoloji və gen mühəndisliyi metodları ilə yaradılmış kənd təsərrüfatı bitki materiallarının və ya genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin genetik materiallarından məhsullarının istehsalında istifadə olunması qadağandır.”

 


 

Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət  Komitəsinin 01 sentyabr 2015-ci il tarixli 150111500005 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir.

11 nömrəli əlavə

 

 

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ

DÖVLƏT STANDARTI

 

 

___________________________________________________________________________

 

 

 “Profillənmiş fibrosement lövhələr və fitinqlər

Məhsulun spesifikasiyası və sınaq metodları”

AZS 846-2015

(EN 494:2012)

 

 

___________________________________________________________________________

 

 

 

 

 


MÜQƏDDİMƏ

 

1. Azərbaycan Standartlaşdırma və Sertifikatlaşdırma İnstitutu tərəfindən işlənib hazırlanıb və təqdim edilib.

2. Bu standart EN 494:2012  Fibre-cement profiled sheets and fittings. Product specification and test methods” Avropa standartının autentik tərcüməsi əsasında hazırlanıb.

3. İlk dəfə tətbiq edilir.

4. Dövlət standartında müəyyən edilən tələblərin beynəlxalq standartlara, norma, qayda və tövsiyələrə və digər dövlətlərin müvafiq mütərəqqi milli standartlarına, elm, texnika və texnologiyanın müasir nailiyyətlərinə əsaslanmasını müəyyən etmək üçün standartın ilkin yoxlama müddəti 2020-ci il, dövrü yoxlama müddəti 5 ildir.

 


 

          AZƏRBAYCAN  RESPUBLİKASININ  DÖVLƏT  STANDARTI

___________________________________________________________________________

Profillənmiş fibrosement lövhələr və fitinqlər.

Məhsulun spesifikasiyası və sınaq metodları

AZS 846-2015

                                                                                              (EN 494:2012)

Fibre-cement profiled sheets and fittings.

Product specification and test methods

___________________________________________________________________________

 

 

 

1 Əhatə sahəsi

Bu standart texniki tələbləri nəzərdə tutur və aşağıda verilən məqsədlər üçün istifadə olunan profillənmiş fibrosement lövhələr və fibrosement fitinqlər üzrə nəzarət və sınaq metodlarını, eləcə də qəbul şərtlərini müəyyən edir:   

 

-         Dam örtükləri;

-         Daxili divarların üzlənməsi;

-         Bayır divarların və tavanların işlənməsi.

Bu standartın məqsədilə, profillənmiş fibrosement lövhələr qofrun hündürlüyü və mexaniki xüsusiyyətlərinə görə təsnif olunurlar.

Bu standartın 5.1.1 bəndində müəyyən olunduğu kimi müxtəlif növ liflərlə bərkidilmiş, zavod tərəfindən üzlənmiş və ya üzlənməmiş fibrosement lövhələrdən bəhs edir. 

Bu standart işlər, dizayn tələbləri, quraşdırma texnikası, vurulmuş lövhələrin küləyə və ya yağışa davamlılığı üzrə hesablamaları daxil etmir.

QEYD: Bu tələblərdən bəziləri razılaşdırıldıqdan sonra xüsusi istifadə üçün olan əyri lövhələrə tətbiq oluna bilər.

2  Normativ istinadlar

Bu standartda aşağıdakı sənədlərə qismən və ya bütünlükdə istinad olunur və aşağıda sadalanan sənədlər bu standartın tətbiq edilməsində vacib əhəmiyyət daşıyır. Tarixi göstərilən istinadlar üçün yalnız nəşr qeydi verilir. Tarixsiz istinadlar üçün istinad edilən sənədin ən son nəşri (dəyişikliklər daxil olmaqla) nəzərdə tutulur.

EN 197-1, Sement-1-ci Hissə: Tərkibi, xüsusiyyətlər və bütün sementlər üçün uyğunluq kriteriyası;

CEN/TS 1187 Damın xarici yanğınların təsirinə qarşı davamlılığı üzrə sınaq metodları;

EN 13501-1, Tikinti məhsullarının və tikinti elementlərinin yanğın təhlükəsizliyi üzrə təsnifatı— 1-ci Hissə: yanğına qarşı sınaqlara reaksiya nəticələrindən əldə olunan məlumata əsaslanan təsnifat;

EN 13501-5, Tikinti məhsulları və tikinti elementlərinin yanğın təhlükəsizliyi üzrə təsnifatı — 5-ci Hissə: yanğına qarşı sınaqlara reaksiya nəticələrindən əldə olunan məlumata əsaslanan təsnifat;

EN 13823, Tikinti məhsulları üçün yanğına qarşı reaksiya sınaqları — Tikinti məhsulları, döşəmə örtükləri istisna olmaqla, tək yanan maddə ilə termal hücumun təsirinə məruz qalan tikinti məhsulları; 

EN 15057, Profillənmiş fibrosement lövhələr – təsirə müqavimətə dair sınaq metodu;

EN ISO 1716, Məhsulların yanğın təhlükəsizliyi sınaqlarına reaksiyası -Ümumi yanma istiliyinin müəyyən olunması (istilik ekvivalenti) (ISO 1716);

ISO 2602, Sınaqların nəticələrinin statistik şərhi-Orta göstəricinin hesablanması- etibarlılıq intervalı;

ISO 2859-1, Əsas əlamətlər vasitəsilə nümunə götürülməsi prosedurları-1-ci Hissə: partiyalar üzrə yoxlama zamanı qəbul edilə bilən keyfiyyət limiti (AQL) ilə təyin olunan nümunə sxemləri;

ISO 3951-1, Dəyişən göstəricilər vasitəsilə yoxlama üçün nümunə prosedurları-1-ci Hissə: tək keyfiyyət xarakteristikası və qəbul edilə bilən tək keyfiyyət limitinin partiya-partiya yoxlanması məqsədilə, qəbul edilə bilən keyfiyyət limiti (AQL) ilə göstərilən nümunə planları üçün spesifikasiya.

3   Terminlər və təriflər

Bu standartı məqsədləri üçün, aşağıdakı terminlər və təriflər tətbiq ediləcəkdir.

3.1       Profillənmiş lövhə

A.1-A.7 şəkillərdə göstərildiyi kimi korruqasiya olunmuş (qofrlanmış) komponent.

Daxil edilməli olan Qeyd 1:  Qofrlar a dalğası və h hündürlüyü ilə təyin olunur. 

3.2       Qəbul sınaqları

Fibrosement lövhələrin spesifikasiyaya uyğun olub-olmamasını müəyyən etmək məqsədilə ardıcıl istehsal prosesindən və ya məhsul partiyasından götürülmüş bir qrup lövhənin sınağı.

Daxil edilməli olan Qeyd 1: Sınaq metodları və spesifikasya üzrə limit göstəricilər bu sənəddə əksini tapır. Nümunələrin götürülməsi səviyyələri və qəbul kriteriyası 6.3.2 bəndində verilir.

3.3       Növ sınağı

Məhsulun bu standartın tələblərinə uyğunluğu və ya yeni məhsulun təsdiqlənməsi və/və ya məhsulun tərkibində və/və ya istehsal metodunda fundamental dəyişiklik edildikdə, əvvəlki təcrübə əsasında əvvəlcədən proqnozlaşdırıla bilməyən təsirlərin müəyyən olunması məqsədilə keçirilən sınaq. 

Daxil edilməli olan Qeyd 1: Bu sınaq hazır məhsul üzərində aparılır, lakin hər istehsal seriyası üçün tələb edilmir.  

3.4       Qəbul edilə bilən keyfiyyət səviyyəsi (AQL)

Nümunələrin götürüldüyü planda qəbul edilmək üçün müəyyən olunmuş nisbətən yuxarı dərəcəyə uyğun gələn keyfiyyət səviyyəsi.

Daxil edilməli olan Qeyd 1:  nümunələrin yoxlanılması prosesində orta göstərici kimi götürülən qüsurlu məhsulların maksimal faizi (və ya məhsulun hər 100 ədədinə olan qüsurlu məhsulların maksimal miqdarı).  

Daxil edilməli olan Qeyd 2: AQL (Qəbul edilə bilən keyfiyyət limiti) göstəricisi 4% olan nümunə sxemi bildirir ki, qüsurlu məhsulların 4% təşkil etdiyi partiyanın qəbul olunmaq ehtimalı yüksəkdir.  

3.5       Satışa hazır məhsul

Bərkimə və müvafiq olduqda, boyama işləri daxil olmaqla, istehsalın bütün prosesləri tamamlandıqdan sonra istehsalçının məhsulu təchiz etməsi.

3.6       Qısa lövhə

0,9 m və ya ondan az olan lövhə

3.7       Uzun lövhə

0,9 m-dən çox olan lövhə

3.8        Üst səth

Məhsulun üst tərəfi adətən havanın təsirlərinə məruz qalır.

3.9       Alt səth  

Üzün alt tərəfi

3. 10    N.T.

NT üzlük materialları tipli fibrosement lövhələr və fitinqlər qeyri-azbest texnologiyadan istifadə edilərək hazırlanmışdır.

3.11     Laboratoriya şəraiti

Laboratoriya şəraiti (23 ± 5) °C temperaturu və (50 ± 20) % nisbi rütubətdən ibarətdir.

4    Simvol və abrevviaturalar

a          1. Qofr dalğası (millimetrlə)

2. Reqressiya xəttinin əmsallarından biri (Əlavə C)

b          1. Həm qırılma, həm də əyilmə sınağı zamanı nümunənin dayaqlara parallel ölçüsü (millimetrlə)

2. Reqressiya xəttinin əmsallarından biri (Əlavə C)

d          lövhənin şərti sıxlığı (q/m3)

e          lövhənin qalınlığı (millimetrlə)

f           qırılma sınağında 20% və 70% arası xüsusi qüvvə tətbiq etməklə, deformasiyanın artırılması (millimetrlə)

F          qırılma və ya əyilmə sınağında qırılma qüvvəsi (nyutonla)

Fs          qırılma sınağında enin hər metrinə düşən qırılma qüvvəsi (nyutonla)

h          qofrların hündürlüyü (millimetrlə)

hod       enən qofrun kənarının hündürlüyü (millimetrlə)

hom      yüksələn qofrun kənar hündürlüyü (millimetrlə)

l           lövhənin uzunluğu (millimetrlə)

ls          qırılma sınağında və ya əyilmə sınağında dayaqlar arasında təmiz məsafə və ya dayaqların mərkəzi arasında məsafə (millimetrlə)

L1        qırılma qüvvəsi və ya əyilmə anının artıq hesablanmış orta göstəricisi (95% etibarlılıq səviyyəsində)

L2        qırılma qüvvəsi və ya əyilmə anının aşağı hesablanmış orta göstəricisi (95% etibarlılıq səviyyəsində)

m         quruduqdan sonra nümunənin kütləsi (qramla)

M        Əyilmə sınağında qırılma baş verdikdə uzunluğun hər metrinə düşən əyilmə (nyutonla) 

RL                  L2 göstəricisinin L1 göstəricisinə nisbəti

s1        orta X1 göstəricisi olan nümunələr üçün standart kənara çıxma

s2         orta X2 göstəricisi olan nümunələr üçün standart kənara çıxma

V         sınaq nümunəsinin kub santimetrlə həcmi

xo         quru şəkildə sınaq zamanı əldə olunmuş faktiki nəticə

w         lövhənin eni (millimetrlə)

X1                   nümunələrin (ilk partiya) növ sınağı üçün göstərdiyi nəticələrin (qırılma qüvvəsi və ya əyilmə anı) orta göstəricisi

X2                   nümunələrin (ilk partiya) növ sınağından sonra göstərdiyi nəticələrin (qırılma qüvvəsi və ya əyilmə anı) orta göstəricisi

xstd     quru şəkildə sınaq metodu üzrə spesifikasiya kimi istifadə olunacaq minimal göstərici. Bu göstərici hazırkı sənəddə yaş sınaq metodu üçün nəzərdə tutulmuş ystd göstəricisindən 97,5% etibarlılıq səviyyəsində hesablanır.

yo         nümunənin quru şəkildə sınaqdan keçirilməsi zamanı alınan nəticə; bu nəticə nümunənin yaş şəkildə sınaq edilməsindən gözlənilən nəticədən 97.5% daha az etibarlılıq səviyyəsindədir.

ystd       yaş şəkildə sınaq üçün nəzərdə tutulan minimum göstərici.

5 Məhsula dair tələblər

5.1    Ümumi

5.1.1    Məhsulun tərkibi

Profillənmiş fibrosement lövhələr və fitinqlər liflərlə bərkidilmiş sement və ya digər puzolanik materiallardan ibarətdir. Sement 197-1 standartına və ya razılaşdırılmış texniki spesifikasiyaya uyğun olmalıdır.

Bu standart germetik olmayan (NT) profillənmiş fibrosement lövhələr və fitinqləri əhatə edir.

Bərkidici liflər aşağıdakı bir və ya bir neçə formada ola bilər:

-         qarışıq paylanmış diskret elementlər;

-         liflər və ya lentlər;

-         hörgülər və ya torlar.

Məhsulun tərkibinə uyğun gələn vasitələr, filler və piqmentlər əlavə oluna bilər.

5.1.2    Görünüş və rəng

Lövhələr təbii rəngində saxlanıla və ya onların tərkibinə boyayıcı maddələr əlavə oluna bilər; onların səthinə həmçinin yapışqan rəngli və ya rəngsiz üzlük çəkilə bilər.  

Lövhələrin hazırkı sənəddə verilən xüsusiyyətlərinə təsir etməyən səth dəyişikliklərinə yol verilir.

Məhsulun səthi və/və ya səth örtüyü yerdən, yerləşmədən, damın hündürlüyü və müddətdən asılı olaraq dəyişən hava şəraitinin təsirlərinə məruz qalacaq. Hazırkı sənəddə əksini tapmış minimal mexaniki və fiziki xüsusiyyətləri və lövhənin davamlı element funksiyasını azaltmır.

Kənarlar düz və təmiz olmalıdır.

Lövhələr 45 dərəcə bucaq altında kəsilmiş ola və ya əvvəlcədən kəsilmiş künc(lər)ə malik ola və /və ya birləşdirilmək üçün əvvəlcədən deşilmiş ola bilər. 

Fitinqlər ümumi görünüşə və birlikdə istifadə olunacaqları lövhələrə uyğun gələn rəng və formaya malik olmalıdırlar. Onlara bərkidilmək üçün lazım olan deşiklər qoyulmalıdır. 

5.2    Ölçülər və yol verilə bilən artıq-əskikliklər

           5.2.1     Ümumi

İstehsalçı nominal ölçüləri müəyyən edir.

QEYD: Təyinat və məlumat üçün bax: Maddə 5.7

Fitinqlər istehsalçının müəyyən etdiyi nominal ölçü və formalara malik olmalı və lövhələrin müvafiq qofrlu hissəsinə uyğun gəlməlidir. 

           5.2.2     Lövhənin hündürlük ilə təsnifatı

Lövhələr Cədvəl 1-ə əsasən qofrların nominal hündürlüyündən asılı olaraq beş kateqoriya üzrə qruplaşdırıla bilər (nümunə olaraq bax: Şəkil A1-A7).

Cədvəl 1 – Lövhənin uzunluq baxımından təsniflənməsi

 

Kateqoriya

h (mm)

A

15-30

B

25-45

C

40-80

D

60-120

E

90-150

5.2.3    Qalınlıq

Lövhələrin qalınlığı:

- ya Şəkil A.8a-da göstərildiyi kimi profilin eni boyunca təxminən sabit olmalı və ya

- Şəkil A.8b-də təsvir olunduğu kimi, mütəmadi olaraq qofrların yuxarısından və aşağısından yanlara doğru dəyişməlidir.

7.2.1.3 maddəsi əsasında ölçüldükdə, hər bir kateqoriya üzrə minimum individual qalınlıq Cədvəl 2-də müəyyən olunur. 

Minimum individual qalınlıq

Cədvəl 2

 

 

 

 

Minimum individual qalınlıq

Kateqoriya

h (mm)

(mm)

 

A

15-dən 30-dək

4,0

B

25-dən 45-dək

5,0

C

40-dan 80-dək

5,2

D

60-dan 120-dək

5,5

E

90-dan 150-dək

6,0

QEYD:    A kateqoriyasına daxil edilmiş xüsusi Z sinfinin minimum individual qalınlığı 3,5 mm-dir.

 

5.2.4    Nominal ölçülərdən yol verilə bilən artıq-əskiklik

5.2.4.1      Profillənmiş lövhələr

7.2 bəndinə əsasən ölçüldükdə, yol verilə bilən ölçü dəyişmələri aşağıdakı kimi olacaq:

 a)        a qofr dalğası üzrə:                                               

             a                                                                                              artıq-əskiklik

a         75 mm                                                                     ± 15 mm

            75 mm   <     a          180 mm                                          ± 2,0 mm

            180 mm <     a          260 mm                                            ± 2,5 mm

            260 mm <     a                                                                      ±3,0 mm

b)        h hündürlüyü üzrə:

           h

 15 mm        h           45 mm                                         ± 2,0 mm

45 mm         h          150 mm                                           ± 3,0 mm

 

c)         l uzunluğu üzrə:       ± 10 mm;

d)        w eni üzrə: +10-5 mm;

e)         e nominal qalınlığı üzrə:

7.2.1.3 bəndi üzrə ölçülən orta qalınlıq ± 10 % daxilində olmalıdır və nominal ± 0,6 mm qalınlıqdan çox olmamalıdır.

f)         lövhənin düzbucaqlılığına görə:

düzbucaqlılıqdan kənara çıxma  ≤ 6,0 mm.

g)        kənarların hündürlüyünə görə:

Bu artıq-əskiklikk yalnız bir tərəfdə yüksələn kənarı və digər tərəfdə enən kənarı olan lövhələrə tətbiq olunur və quraşdırma texnikasına əsasən germetikliyi və/və ya geometrik uyğunluğu təmin etmək məqsədilə tələb edilir.  

İstehsalçı öz quraşdırma standartlarında və ya qaydalarında verilən artıq-əskiklik dərəcələrindən istifadə edir, bu cür dərəcələr olmadıqda isə, onları öz təlimatında müəyyən edir.

5.2.4.2      Fitinqlər

7.2 bəndi əsasında ölçüldükdə nominal ölçülər üzrə yol verilə bilən artıq-əskiklik aşağıdakı kimi olacaq:

Uzunluq və en üzrə      ± 10 mm;

Orta qalınlıq üzrə         ± 1 mm.

5.3    Profillənmiş fibrosement lövhələr üçün fiziki tələblər və xüsusiyyətlər

           5.3.1     Ümumi

Satışa hazır məhsullar üçün praktik olduğu vaxtlarda mexaniki və material xüsusiyyətləri müəyyən olunur. Nəticələr üzlənmiş və ya üzlənməmiş məhsullar üzrə qruplaşdırılır.

QEYD: Statistik şərh üçün bax maddə 6.3.

           5.3.2     Şərti sıxlıq

İstehsalçının ədəbiyyatında lövhələrin şərti sıxlığı müəyyən olunur. 7.3.1 bəndinin şərtlərinə əsasən sınaqdan keçirildikdə, lövhə istehsalçı tərəfindən müəyyən olunan şərti sıxlığa bərabər və ya daha çox sıxlığa malik olacaq.

           5.3.3     Mexaniki xüsusiyyətlər

5.3.3.1  Qırılma qüvvəsi

Hər bir kateqoriya üzrə minimum qırılma qüvvəsindən asılı olaraq 0,9 m-dən artıq uzunluqlu lövhələr üçün iki sinif mövcuddur. 

7.3.2.1 bəndi əsasında sınaqdan keçirildikdə, lövhələr dayaqlar arası 1.1 m-lik məsafə üçün ən azı Cədvəl 3-də verilən göstəricilərə bərabər qırılma qüvvəsinə malik olacaqlar. 

Cədvəl 3 Minimal qırılma qüvvəsi

 

 

Kateqoriya

h (mm)

Dayaqlar arası hər 1.1 m-lik məsafə üçün

Minimal qırılma qüvvəsi

per metre width for a span of 1,1 m

(N/m)

 1-ci sinif

2-ci sinif

A B C D E

15 -30

 25-45

40-80

60-120

90-150

1400

2 500

4 250

7 000 12 500

1250

2000

3500
5 500
8 500

QEYD:     A kateqoriyasında minimal qırılma qüvvəsi 750 N/m olan xüsusi 3-cü sinif vardır.

5.3.3.2 Deformasiya

7.3.2.1 bəndi əsasında sınaqdan keçirildikdə, öz sinifləri üçün 20% və 70% arası minimum qırılma qüvvəsi tətbiq etməklə ölçüldüyü zaman, 0,90 m-dən artıq uzunluğa malik lövhələrin deformasiya artımı aşağıdakı göstəricini keçməməlidir:

f ≤ 0,7 x 10-3 x ls2/h

burada,

f     deformasiyanın artması,  millimetrlə;

ls    dayaqlar arası təmiz məsafə, millimetrlə;

h     qofrun nominal hündürlüyü, millimetrlə.

5.3.3.3   Əyilmə anı

7.3.2.2 bəndi əsasında sınaqdan keçirildikdə, lövhələrin qırılmasında hər uzunluğa düşən minimal əyilmə anı Cədvəl 4-də müəyyən edilir.

Cədvəl 4. Minimal əyilmə anı

 

 

Qırılma zamanı uzunluğun hər metrinə düşən minimum əyilmə anı

Kateqoriya

h (mm)

(Nm/m)

 

 

 

 

uzunluq > 0,9 m

uzunluq ≤ 0,9 m

 

 

 

 

Sinif X                       Sinif Y

 

 

A

15 -30

40

30

25

B

25 - 45

55

40

30

C

40 - 80

55

40

30

D

60 - 120

55

45

40

E

90 - 150

55

45

-

QEYD:   A kateqoriyasında minimal əyilmə anı 20 Nm/m olan xüsusi Z sinfi vardır

 

5.3.3.4 Zərbəyə davamlılıq

Tələb olunduğu hallarda, zərbəyə davamlılıq EN 15057 standartı əsasında müəyyən edilir.

5.3.4 Sukeçirməməzlik

7.3.3 bəndi üzrə sınaqdan keçirildikdə, lövhələrin alt tərəfində yaş izlər yarana bilər, lakin heç bir halda orada su damcıları əmələ gələ bilməz.

5.4  Davamlılıq tələbləri

5.4.1    Ümumi

Mexaniki və material xüsusiyyətləri adətən satışa hazır məhsullar üçün müəyyən olunur. Nəticələr üzlənmiş və ya üzlənməmiş matreiallar üçün müəyyən oluna bilər. 5.4.2 və 5.4.3 bəndlərində nəzərdə tutulan sınaqlarda üzlük materialın rolu məhsulun qiymətləndirilməsi zamanı nəzərə alınmır.  

           5.4.2   Donma-ərimə

                5.4.2.1       Donma-ərimə — Profillənmiş fibrosement lövhələr

7.4.1 bəndi əsasında sınaqdan keçirildikdə, 100 donma-ərimə dövründən sonra fibrosement lövhənin 7.4.1.4 bəndində müəyyən edilmiş RL əmsalı 0,70-dən az olmayacaq.

                5.4.2.2       Donma-ərimə — Fibrosement fitinqlər

7.4.3 bəndi əsasında sınaqdan keçirildikdə, hər hansı görünən dəyişiklik istifadəyə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərməyəcək.

           5.4.3   Bərk istiyə-yağışa davamlılıq

7.4.2 bəndi əsasında sınaqdan keçirildikdə, 50 isti-yağış dövründən sonra fibrosement lövhələrdə hər hansı görünən çatlar, delaminasiya və ya digər qüsurlar onların istifadə edilmə qabiliyyətinə təsir edəcək dərəcədə olmur.   

(a)    Sukeçirməməzlik 5.3.4 bəndinə əsasən qiymətləndirilir.

(b)   Deformasiya və əyilmə vizual olaraq qiymətləndirilir.

          5.4.4    İsti su

7.3.4 bəndi əsasında sınaqdan keçirildikdə, 56 gün ərzində temperaturu 60°C təşkil edən suya salınmadan sonra fibrosement lövhənin 7.3.4.4 bəndində müəyyən edilmiş RL əmsalı 0,70-dən az olmayacaq.

           5.4.5    İslanma-quruma

7.3.5 bəndi əsasında sınaqdan keçirildikdə, 50 islanma-quruma dövründən sonra, fibrosement lövhənin 7.3.5.4 bəndində müəyyən edilmiş RL əmsalı 0,70-dən az olmayacaq.  

                 QEYD: RL= > 0,7 göstəricisi islanma/quruma, isti su və donma/ərimə üçün olan sınaqlar zamanı müəyyən edilən hiqrotermik qüvvələrin ciddiliyini nəzərə alır. Təcrübələr göstərir ki, bu tələbə cavab verən məhsullar nəzərdə tutulan istifadə şərtlərinə uyğundurlar.

5.5    Xüsusiyyətlərin qısa xülasəsi və təsnifat

5.5.1    Xüsusiyyətlərin qısa xülasəsi

Aşağıdakı 5-ci Cədvəl uzun və qısa lövhələrin qəbul edilmə xüsusiyyətləri arasındakı fərqi nümayiş etdirir.

Cədvəl 5. Qəbul xarakteristikası

 

 

 

 

 

 

 

Kateqoriya

Qofrların hündürlüyü

 

(mm)

Uzun lövhələr (uzunluq > 0,9 m)

Qısa lövhələr

Minimal

qalınlıq

(mm)

Qırılma qüvvəsi (N/m)

Qırılma zamanı əyilmə anı (Nm/m)

Minimal qalınlıq

(mm)

Qırılma zamanı əyilmə anı

(Nm/m)

Sinif 1

Sinif 2

Sinif  X

Sinif  Y

A B C D E

15 to 30 25 to 45 40 to 80 60 to 120 90 to 150

4,0 5,0 5,2 5,5 6,0

1400  2500
4 250
7 000
12 500

1250 2000 3500
5 500
8 500

40 55 55 55 55

30 40 40 45 45

3,5 4,0 4,0 5,0

25 30 30 40

QEYD:       A kateqoriyasında  minimal individual qalınlığı 3,5 mm, minimal qırılma qüvvəsi 750 N/m və minimal əyilmə anı 20 Nm/m olan xüsusi 3Z Sinfi vardır.

5.5.2    Təsnifat

5.5.2.1      Uzun lövhələr (uzunluq > 0,9 m)

 

 

       Aşağıdakı kriteriyaya əsasən iki növ uzun lövhələr təsnif oluna bilər:
Qofr kateqoriyasının nominal hündürlüyü:    A, B, C, D, E
Qırılma qüvvəsi sinfi:                            1, 2, 3

 

  Əyilmə anı sinfi:                                          X, Y, Z

Nümunə 1 B 2Y 25 mm və 45 mm arası qofr hündürlüyünü, minimum 2000 N/m qırılma qüvvəsini, minimum 40 Nm/m əyilmə anını ifadə edir.

Nümunə 2 C 1X 40 mm və 80 mm arası qofr hündürlüyünü, minimum 4250 N/m qırılma qüvvəsini və minimum 55 Nm/m əyilmə anını ifadə edir.

 

5.5.2.2      Qısa lövhələr (uzunluq 0,9 m)

Qısa lövhələr  A, B, C və D kateqoriyalarında nominal qofr hündürlüyünə görə təsniflənir. 

         5.6          Yanğın və təhlükəsizlik

           5.6.1     Kənar yanğının təsiri

Tənzimləyici tələblər şərtilə, lövhələrin kənar yanğının təsirinə göstərdiyi reaksiya 7.5.1 bəndi əsasında bəyan edilir.

           5.6.2     Yanğına reaksiya

Tənzimləyici tələblər şərtilə, lövhələrin və ya fitinqlərin yanğına reaksiyası 7.5.2 bəndi əsasında bəyan edilir.

           5.6.3     Təhlükəli maddələrin buraxılması

           Materiallar müvafiq Avropa Standartının material üzrə müəyyən etdiyi və ya üzv dövlətin milli qaydalarında yol verilən maksimal dərəcədən artıq təhlükəli maddə buraxmamalıdır (bax: ZA.1 və ZA.3 qeydləri).

         5.7 Məhsul haqqında məlumat

Fibrosement lövhənin təyinatı ən azı aşağıdakılardan ibarət olmalıdır:

-         Məhsulun növü (bax: 5.1.1);

-         Profilin adı;

-         Sinfi;

-         Kateqoriyası;

-         Ölçüsü.

İstehsalçı məhsul haqqında təlimata aşağıdakıları daxil edir:

a)     Lövhənin yuxarıdakı qaydada təsviri;

b)     Profilin forması;

c)      Tam qofr sayı:

d)    Aşağıdakılar üçün nominal göstəriciclər:

1)     Qofr dalğası;

2)     Qofrun hündürlüyü;

3)     Qalınlıq;

4)     Tətbiq oluna bildiyi yerlərdə kənarların hündürlüyü;

5)     Uzunluq;

6)     En.

e)     Minimal şərti sıxlıq;

f)       Saxlanılma və quraşdırmaya dair müvafiq məlumat.

6  Tələblərə uyğunluğun qiymətləndirilməsi

            6.1          Ümumi

Məhsulların bu sənədin tələblərinə cavab verib-verməməsi aşağıdakılar vasitəsilə müəyyən edilir: ilkin növ sınağı və istehsalçı tərəfindən istehsala nəzarət.

         6.2          İlkin növ sınaqları

Növ sınaqları məhsul istehsal olunan kimi aparılır. Əgər eyni tərkibdən eyni nominal qalınlıqlı və eyni istehsal metodu ilə bir neçə formatda və ya ölçüdə məhsullar istehsal olunursa, növ sınaqları hər bir nominal qalınlığın bir ölçüsü üzrə aparılmalıdır.

6-cı Cədvəldə verilən bütün xüsusiyyətlər üzrə ilkin növ sınağı keçirilir. Xarici yanğın təsirlərinə “Qənaətbəxş” hesab edilmiş məhsulların və A1 sinfinin məhsullarının yanğına reaksiyası sınaqdan keçirilmir. 

Mexaniki xarakteristika adətən sıxılan üst səthdə sınaqdan keçirilir. Əgər əhəmiyyətli fərqlərin ola biləcəyinin ehtimal edildiyi və ya dizayn məqsədləri üçün gərək olduğu təqdirdə, üst səth və alt səthin sınaqları arasında əlaqənin müəyyənləşdirilməsi tələb olunarsa, qüvvə alt səthə tətbiq edilir. Alt səthin sınaqdan keçirilməsinin nəticələri təsnifat üçün uyğun deyil. 

İlkin növ sınağı bu sənədin tələblərinə əməl edilib-edilməməsini müəyyənləşdirmək üçün aparılır. Bu sənədin müddəaları əsasında əvvəllər aparılmış sınaqlar (eyni məhsul, eyni xarakteristika, sınaq metodu, nümunə götürülməsi proseduru, uyğunluğun təsdiqlənməsi və s.) nəzərə alına bilər.  Bundan başqa, ilkin növ sınağı yeni məhsulun və ya məhsulun tərkibi və ya istehsal metodunda edilmiş əhəmiyyətli dəyişikliyin təsdiqlənməsi məqsədilə həyata keçirilə bilər ki, bu cür dəyişikliyin səbəb olacağı təsirlər əvvəlki təcrübə əsasında qabaqcadan proqnozlaşdırıla bilməz. 

Bütün növ sınaqlarının nəticələri istehsalçı tərəfindən qeydə alınmalı və sınağın aid olduğu məhsulların istehsaldan çıxarılmasından sonra ən azı beş il müddətində saxlanılmalıdır. 

Fibrosement lövhənin dizaynı, xammal və ya komponentlərin təchizatçısı və ya istehsal prosesi dəyişdirildikdə, müvafiq xarakteristikanın müəyyən edilməsi məqsədilə bu cür növ sınaqları həyata keçirilməlidir.

Cədvəl 6 - Lövhələrin və fitinqlərin sayı və uyğunluq kiteriyası

Xarakteristik xüsusiyyətlər

Tələb

Qiymətləndirmə metodu

Nümunələrin sayı

Uyğunluq  kriteriyası

Mexaniki davamlılıq (lövhələr)

5.3.3

(5.3.3.4 bəndi istisna olmaqla)

7.3.2

ən azı 10 nümunə

5.3.3 Cədvəllər 3

və 4, 4%

AQL

Zərbəyə davamlılıq

5.3.3.4

EN 15057

Bax: EN 15057

Bax: EN 15057

Sıxlıq (lövhələr)

5.3.2

7.3.1

7.3.1

5.3.2 və 7.3.1

Kənar yanğının təsiri (lövhələr)

5.6.1

7.5.1

7.5.1

7.5.1

Yanğına qarşı reaksiya (lövhələr və fitinqlər)

5.6.2

7.5.2

7.5.2

7.5.2

Sukeçirməməzlik (lövhələr)

5.3.4

7.3.3

3 ədəd sınaq lövhəsi

5.3.4

Ölçü dəyişiklikləri (lövhələr və fitinqlər)

5.2

7.2

Ən azı 10 nümunə

5.2.3 və 5.2.4

Təhlükəli maddələrin buraxılması (lövhələr və fitinqlər)

5.6.3

5.6.3

 

5.6.3

İsti su (lövhələr)

5.4.4

7.3.4

20 nümunə

5.4.4 və 7.3.4.4

İslanma/quruma (lövhələr)

5.4.5

7.3.5

20 nümunə

5.4.5 və 7.3.5.4

Donma-ərimə (lövhələr)

5.4.2

7.4.1

20 nümunə

5.4.2 və 7.4.1.4

Donma-ərimə (fitinqlər)

5.4.2

7.4.3

5 nümunə

5.4.2

Bərk isti-yağış (lövhələr)

5.4.3

7.4.2

12 və ya  9 nümunə

5.4.3 və 7.4.2.4

 

 6.3   İstehsal prosesinə nəzarət

6.3.1    Ümumi

İstehsalçı bazara çıxarılan məhsulların müəyyən edilmiş göstəricilərə uyğun olub-olmamasını təmin etmək üçün İstehsal prosesinə nəzarət sistemi yaradır, rəsmiləşdirir və tətbiq edir. İPN sistemi prosedurlar, müntəzəm yoxlamalar, sınaqlar və/və ya qiymətləndirmələrdən, nəzarət prosesinin nəticələrindən, daxil olan materiallar və ya komponentlərdən, istehsal prosesi və məhsuldan ibarətdir.

EN İSO 9001 standartına uyğun Keyfiyyəti İdarəetmə Sistemi yaratmış və bu standartın tələblərinə uyğunlaşdırmış istehsalçı yuxarıda qeyd olunan tələblərə cavab verən istehsalçı hesab edilir.

Yoxlamaların, sınaqların və ya qiymətləndirmələrin nəticələri tədbir görüldüyü anda qeydə alınmalıdır.

6.3.2    Qəbul sınaqları

Qəbul sınaqları üzrə spesifikasiyalar təhvil verilmiş məhsula tətbiq olunur, lakin istehsal prosesinin ilkin mərhələlərində aparıla bilər.

Davamlı istehsalın sınağı zamanı 

-         lövhənin üzlənməsinə qədər,

-         və Cədvəl 8-in şərtlərindən başqa şərtlər

əsasında götürülən nümunələr qəbulediləndir, bir şərtlə ki, Cədvəl 3-də əksini tapmış tələblərə cavab verildiyi statistik olaraq müəyyən edilmiş olsun (bax Əlavə C).

Qəbul sınaqları həmçinin lövhə və ya fitinq seriyasının standarta cavab verdiyini təsdiq etmək üçün istifadə oluna bilər, məsələn, növ sınaqları ilə birlikdə və ya yoxlama üçün. 

Sınaq zamanı aşağıdakılar ölçülür:

 

-         ölçülər – uzunluq, en və qalınlıq (7.2.1 bəndində müəyyən olunan metodlar);

 

-         şərti sıxlıq (7.3.1 bəndində nəzərdə tutulan metod, yalnız lövhələr üçün);

 

-         mexaniki xarakteristika - əyilmə anı  (7.3.2 bəndində nəzərdə tutulan metod, yalnız lövhələr üçün).

İSO 2859-1 və İSO 3951-1 standartlarının 4% qəbuledilən keyfiyyət dərəcəsi və S3 yoxlama səviyyəsi imkan verir ki, iri partiyalarda məhsulun təxminən 95%-i tələblərə cavab versin. 

Cədvəl 7 - Minimum nümunə sxemləri

Fibrosement lövhələr

 

Qofr dalğası

Qofrların hündürlüyü

Qalınlıq

Kənarın hündürlüyü (tətbiq oluna bilən yerlərdə)

Uzunluq

En

Şərti sıxlıq

 

Qırılma qüvvəsi

Əyilmə anı

                                                                                        

ISO 2859-1

Əsas əlamət üzrə yoxlama

iki dəfə nümunə götürülməsi yolu ilə yoxlama  

Qəbul edilə bilən keyfiyyət səviyyəsi 4%

Səviyyə S1

ISO 3951-1

Dəyişən göstərici vasitəsilə yoxlama; s və ya σ metodu

Qəbul edilə bilən keyfiyyət səviyyəsi 4%

Səviyyə S3

 

Fitinqlər

Uzunluq

En

Qalınlıq

Fibrosement lövhələr üçün olan eyni ölçülər

 

 

6.3.3    Avadanlıq

Bütün çəkən, ölçən və sınaq avadanlığı kalibrlənməlidir və sənədləşdirilmiş prosedurlar, tezliklər və meyarlara uyğun müntəzəm yoxlamadan keçirilməlidir.

                                  6.3.5    Məhsulun sınaqdan keçirilməsi və qiymətləndirmə

İstehsalçı bütün xarakteristikanın bəyan edilmiş göstəricilərinə əməl olunduğunu təmin etmək üçün prosedurlar müəyyən edir.

                                  6.3.6    Uyğun olmayan məhsullar

Yararsız məhsullar ayrılır və rəsmiləşdirilmiş prosedurlar əsasında idarə edilir.

6.4      Hazır məhsul yükünün yoxlanılması

            Bu standartın tələblərinə hazır məhsuldan ibarət yükün yoxlanılması daxil deyil, lakin müştəri tərəfindən yoxlamanın aparılmasının tələb edildiyi xüsusi hallarda bu cür yoxlama B Əlavəsi, İSO2859-1 və İSO 3951-1 tələbləri əsasında keçirilə bilər. 

7     Sınaq metodları

            7.1   Ümumi

Standartın bu hissəsi həm qəbul, həm də ilkin növ sınağının təfərrüatlarını əks etdirir.

            7.2    Ölçü sınaqları

7.2.1    Lövhələr üçün ölçü sınaqları

7.2.1.1      Qofr dalğasının və qofr hündürlüyünün ölçülməsi

            7.2.1.1.1          Nümunənin hazırlanması

Nümunə olaraq üzlənməmiş hazır məhsul nümunəsi götürülür.

                  7.2.1.1.2   Ölçmə vasitələri

            Lövhələrin ölçülərinə uyğun ölçülərə malik düz səth.

            Konusvari ucluqları və lövhənin qofrlarının yanlarına toxunmaq üçün kifayət qədər geniş diametri olan 200 mm uzunluqıu silindrşəkilli polad çubuqlar.

Ölçmə dəqiqliyi 0,1 mm olan yarımkürə başlıqlı mikrometr.

            Ölçmə dəqiqıiyi 0,5 mm olan dəqiq metal xətkeş.

 

            7.2.1.1.3          Prosedur

            7.2.1.1.3.1       a Qofr dalğasının ölçülməsi

Lövhələri səthin üzərinə düz və düzbucaqlı formasında elə yerləşdirin ki, hər bir qofrun aşağısı səthlə əlaqədə olsun (bax Şəkil A.14).

Lövhənin qırağında silindrşəkilli çubuqları qofrların aşağılarında elə düzün ki, konusvari ucluqlar azca lövhədən kənara çıxmış olsun (bax Şəkil A.9-A.12).

Ardıcıl konusvari ucluqlar arasındakı məsafəni xətkeşlə təqribən 0,5 mm dəqiqliklə ölçün.

Eyni dəqiqliyə malik hər hansı başqa bir metoddan istifadə oluna bilər.

            7.2.1.1.3.2       Qofrun h hündürlüyünün ölçülməsi

Lövhələri səthin üzərinə düz və düzbucaqlı formasında elə yerləşdirin ki, hər bir qofrun aşağısı səthlə əlaqədə olsun (bax Şəkil A.14).

Üç bütöv qofr seçin və ya əgər qofrların sayı üçdən azdırsa, bütün bütöv qofrları seçin və hər seçilmiş qofr üzrə mikrometrlə ölçmə dəqiqliyi təqribən 0,1 mm olmaqla, ardıcıl məsafədə üç  ölçü götürün (bax Şəkil A.13).

Eyni dəqiqliyə malik hər hansı başqa bir metoddan istifadə oluna bilər.

7.2.1.1.4     Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

            7.2.1.1.4.1       a Qofr dalğası

Qofr dalğasının hər ölçülməsi 5.2.4.1 a) bəndinin şərtlərinə uyğun olmalıdır.

            7.2.1.1.4.2       h Qofr hündürlüyü

Hər bir qofr üzrə ölçmələrin orta nəticəsi 5.2.4.1 b) spesifikasiyasına uyğun gəlməlidir.

7.2.1.2      Uzunluğun və enin ölçülməsi

                  7.2.1.2.1   Nümunənin hazırlanması

Nümunə satışa hazır bütöv lövhə olmalıdır.

 

                  7.2.1.2.2   Ölçmə vasitələri

            Lövhələrin ölçülərinə uyğun ölçülərə malik düz səth.

            Millimetrlə dərəcələnmiş xətkeş.

İki dördbucaqlı kronpərgar bloklar.

            7.2.1.2.3          Prosedur

Lövhələri səthin üzərinə düz və düzbucaqlı formasında elə yerləşdirin ki, hər bir qofrun aşağı hissəsi səthə toxunsun (bax Şəkil A.14).

Uzunluğu ölçmək üçün biri ortada, digərləri lövhənin hər tərəfindən təqribən 50 mm olmaqla, üç ölçü götürün.  

0,9 m-dən uzun olan lövhələri ölçmək üçün biri ortada, digərləri hər tərəfdən təqribən 50 mm və ya künclərin 45 dərəcəli bucaq altında kəsişməməsi üçün daha içəridən olmaqla, üç ölçü götürün. Nominal uzunluğu 0,9 m-ə bərabər və ya daha qısa olan lövhələr üçün hər tərəfdən təqribən 50 mm olmaqla iki ölçü götürün. 

7.2.1.2.4     Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

Hər ölçünü millimeter dəqiqliyi ilə oxuyun. 5.2.4.1 c) və 5.2.4.1 d) spesifikasiyasına uyğun olaraq uzunluğun və enin riyazi orta göstəricisini hesablayın.

7.2.1.3      Qalınlığın ölçülməsi

            7.2.1.3.1          Nümunənin hazırlanması

Nümunə satışa hazır bütöv lövhə olmalıdır.

            7.2.1.3.2          Ölçmə vasitələri

7.2.1.3.2.1 Radiusu 2 mm, uzunluğu 10 mm və ölçmə dəqiqliyi 0,05 mm olan yarımkürə təbəqələrdən ibarət mikrometr (bax Şəkil A.15).

            7.2.1.3.3          Prosedur

Hər bir lövhənin kənarından təqribən 15 mm içəriyə olmaqla 0.1 mm dəqiqliklə aşağıdakı qaydada altı ölçü götürün:

 

Şəkil A.8-də göstərilən növdən olan lövhələr üçün Şəkil A.13-də təsvir olunduğu qaydada qofrun üç aşağı və üç yuxarı hissəsində ölçü götürün;

Şəkil A.8 b-də göstərilən növ lövhələr üçün Şəkil A.13b-də təsvir olunduğu qaydada qofrların üç baş hissəsində və üç yan tərəfində ölçü götürün.

7.2.1.3.4 Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

Hər bir ölçülmə Cədvəl 2-də (bax 5.2.3) müəyyən olunan müvafiq minimal qalınlığa uyğun olmalıdır və altı ölçülmədən əldə olunan orta göstərici 5.2.4 e) spesifikasiyasına uyğun gəlməlidir. 

7.2.1.4 Düzbucaqlılıqdan kənara çıxmanın ölçülməsi

7.2.1.4.1  Nümunənin hazırlanması

Nümunə olaraq satışa hazır bütöv lövhə götürülür. 

7.2.1.4.2  Ölçmə vasitələri

Lövhənin ölçülərinə uyğun ölçülərə malik düz səth.

           Ölçmə dəqiqliyi 0.5 mm olan metal xətkeş.

           Kənarların qofrlara nisbətən düzbucaqlılığını yoxlamaq üçün, ölçmə dəqiqliyi 1 mm olan, iki qofrlu kənarı və iki düz kənarı olan dördbucaq çərçivə və ya hər hansı digər vasitə.

           7.2.1.4.3          Prosedur

Düzbucaqlılıqdan kənara çıxma Şəkil A.16-da göstərildiyi qaydada ölçülür.

           7.2.1.4.4          Şərhlərin ifadə edilməsi və şərhi

Düzbucaqlılıqdan kənara çıxma 5.2.4 f) bəndinə uyğun olmalıdır.

7.2.1.5      Kənarların hündürlüyünün ölçülməsi

           7.2.1.5.1          Nümunənin hazırlanması

Nümunə olaraq satışa hazır bütöv məhsul götürülür.

           7.2.1.5.2          Ölçmə vasitələri

           Lövhənin ölçülərinə uyğun ölçülərə malik düz səth.

           Yüksələn qofrun hündürlüyünün ölçülməsi vasitəsi (hom).

           Enən qofrun hündürlüyünün ölçülməsi vasitəsi (hod).

           7.2.1.5.3          Prosedur

Ölçmə dəqiqliyi 1 mm olan vasitə ilə hər iki kənarın hündürlüyünün ölçülməsi (bax Şəkil A.17).

           7.2.1.5.4          Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

Lövhənin kənarı üzrə istənilən nöqtədə (45 dərəcəli bucaq altında kəsişən künclər istisna olmaqla) 5.2.4 g) bəndinə uyğun olmalıdır.

7.2.2    Fitinqlər üçün ölçü testləri

           7.2.2.1 Ümumi

Sınaq üçün götürülən nümunə bütöv fitinq olmalıdır. Ölçmə vasitələri lövhələrin ölçülməsi üçün olan eyni vasitələrdir.

           7.2.2.2 Uzunluğun və enin ölçülməsi

Hər bir ölçü üçün iki ölçmə aparın (hər bir tərəfdə bir ölçmə). Hər bir ölçünü millimetr dəqiqliyi ilə götürün.

Hər bir ölçü üçün 5.2.4.2 a) bəndinə uyğun olan orta göstəricini hesablayın.

           7.2.2.3 Qalınlığın ölçülməsi

Ölçülmə aşağıdakı qaydada aparılmalıdır:

 

Kənardan təqribən 15 mm olmaqla, qofrlanmış hissələrin üç yuxarı hissəsində və üç aşağı hissəsində; kənardan təqribən 15 mm olmaqla yastı hissənin müəyyən iki nöqtəsində. 

Qofrlanmış hissədə aparılan altı ölçmənin orta göstəricisini hesablayın və düz hissədə aparılmış iki ölçmənin orta göstəricisini hesablayın. Bu iki göstərici 5.2.4.2 b) bəndinə uyğun gəlməlidir. 

7.3    Fiziki xüsusiyyət və xarakteristika

7.3.1    Şərti sıxlıq

7.3.1.1      Nümunənin hazırlanması

Nümunə üçün lövhənin ölçüsü ən azı 40 mm olan və eni bütöv bir qofrdan ibarət hissə kəsilir. 

            7.3.1.2 Ölçmə vasitələri

            Nümunələrin hamısının yerləşdirildiyi, 100 °C-dən 105 °C-dək temperaturun saxlanıla bildiyi  ventilyasiyalı soba.

            Ölçmə dəqiqliyi 0,1% olan və suya salınmış və salınmamış nümunələr üçün nəzərdə tutulmuş balans.

            7.3.1.3 Prosedur

Nümunəni suya salmaqla və ya eyni dəqiqliyə malik başqa metodla onun V həcmini təyin edin. Suya salınmazdan əvvəl test edilən nümunə əvvəlcə isladılmalıdır.

Nümunəni 24 saat ərzində 100 °C-dən 105 °C-dək temperaturda saxlanılan sobada qurutduqdan sonra, onun m kütləsini təyin edin.

7.3.1.4      Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

Şərti d sıxlığı aşağıdakı düstürla tapılır:

d =

burada,

d    lövhənin hər kub santimetrə olan şərti sıxlığı (qramla);

 m   kütlənin quruduqdan sonra qramla olan kütləsi;

 V   sınaq edilən nümunənin kub santimetrlə olan həcmi.

Nəticə 5.3.2 bəndinə uyğun gəlməlidir.

 

7.3.2    Mexaniki xarakteristika

 7.3.2.1      Qırılma qüvvəsi və deformasiya

7.3.2.1.1     Nümunənin hazırlanması

Sınaqdan keçirilən nümunə ya bütöv lövhə ya da minimal uzunluğu 1.20 m olan perpendikulyar kəsilmiş lövhə olmalıdır.

Keyfiyyətə nəzarət məqsədilə keçirilən quru sınaq istisna olmaqla, sınaq nümunələrin yaş şəkildə hazırlanmasından sonra aparıla bilər. 

Nümunələr Cədvəl 8 əsasında hazırlana bilər.

Cədvəl 8. Nümunənin hazırlanması

Sınaq

Hazırlıq proseduru

Yaş şəkildə aparılan qəbul sınağı

24 saat suda saxlama

Quru şəkildə aparılan qəbul sınağı

7 gün ± 1 gün uyğun laboratoriya şəraitində

Növ sınağı

Əyilmə sınağına qədər 7 gün ± 1 gün uyğun laboratoriya səraitində, 24 saat suya daldırılmaqla.

 

7.3.2.1.2   Ölçmə vasitələri

7.3.2.1.2.1 Qüvvəni tətbiq edərkən sabit deformasiya dərəcəsi nümayiş etdirən (bu cihazı tətbiq etmək mümkün olmadıqda, sabit qüvvə dərəcəsi qəbul oluna bilər) və ölçmə dəqiqliyi və təkrarlanma dərəcəsi 3% və ya daha az olan Əyilmə anını ölçən cihaz (bax Şəkil A.18):

Eyni üfüqi müstəvidə yerləşdirilmiş və nümunənin enindən daha uzun olan iki paralel dayaq (biri bərkidilmiş). Hər bir dayağın üst tərəfi düz olmalı və eni 50 mm təşkil etməlidir. Dayaqların arasında təmiz məsafə 1,10 m olmalıdır. 

Dayaqlarla eyni uzunluqda olan, möhkəm bərkidilmiş, eni 230 mm təşkil edən və dayaqlara parallel və eyni məsafəli (ekvidistant) olan yük balansiri. Bu, mexanizmə çevik birləşmə ilə bağlanacaq.

Qalınlığa təqribən 10 mm olan fetr və ya yumşaq materialdan üç ədəd lent.

            7.3.2.1.3          Prosedur

Qofrun hündürlüyü 80 mm-dən çox olan lövhələr üçün dayaqlar arasındakı məsafə qofrun hündürlüyündən 15 dəfə çox olmaqla artırılmalıdır.

1,20 m-dən qısa olan lövhələr üçün dayaqlar arasındakı məsafə minimum 700 mm-dək azaldılmalı və ya qofrun hündürlüyündən 12 dəfə çox olmalıdır (hansının daha böyük olmasından asılı olaraq) və yük balansirinin eni bu məsafə ilə nisbətdə 1,10 m-dək azaldılmalıdır.

Nümunəni qofrlarla düz bucaq altında kəsişən dayaqların üzərinə qoyun və fetrdən və ya yumşaq materialdan olan lentlərin yerini dəyişməklə mərkəzə tətbiq olunmuş qüvvəni yastı balansirlə bərabər paylayın.    

Sinfi müəyyən edən qüvvənin 20% və 70%-i arasında qüvvə tətbiq etdikdə, mm ilə təyin edilən deformasiyanı ölçün.

Tətbiq edilən qüvvənin həddi elə olmalıdır ki, qırılma qüvvəsinin tətbiq olunmasından sonra 10 s və 45 s arasında baş versin.

F qırılma qüvvəsini qeydə alın.

            7.3.2.1.4          Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

b eninə aid edilən qırılma qüvvəsi aşağıdakı düsturla tapılır:

Fs =    x103

Ls məsafəsi 1100 mm götürüldükdə, 5.3.3.1 maddəsində Cədvəl 3 ilə müqayisədə qırılma qüvvəsi aşağıdakı kimi müəyyən olunur:

Fs =    x  103

burada,

Fs         qırılma sınağında enin hər metrinə düşən qırılma qüvvəsi (nyutonla);

F          qırılma sınağında enin hər metrinə olan qırılma qüvvəsi (nyutonla);

b          qırılma sınağında nümunənin dayaqlara parallel olan ölçüsü (millimetrlə);

ls          dayaqlar arasında təmiz məsafə (millimetrlə).

Yaş şəkildə sınaqdan keçirilmiş nümunələr üçün sınağın nəticələri qırılma qüvvəsi ilə əlaqədar Cədvəl 3-də (bax maddə 5.3.3.1) verilmiş spesifikasiyaya və deformasiya ilə əlaqədar 5.3.3.2 maddəsində verilmiş spesifikasiyaya uyğun olmalıdır.

Quru şəkildə sınaq edilmiş nümunələr üçün:

C Əlavəsində verilmiş metoddan istifadə edərək müvafiq yo qiymətini hesablayın, bu halda yo qiyməti Cədvəl 3-də (bax 5.3.3.1) verilmiş spesifikasiyaya uyğun olmalıdır və ya

C Əlavəsində verilmiş metoddan istifadə edərək xstd spesifikasiyaları üçün düzəliş edilmiş müvafiq variant hesablayın, bu halda quru halda aparılmış sınaq nəticələri düzəliş edilmiş qiymətə uyğun olmalıdır.

7.3.2.2      Əyilmə anı

7.3.2.2.1   Nümunənin hazırlanması

Sınaq üçün nümunə uzunluğu ən azı 0,3 m olan bütöv lövhədən kəsilməlidir və mümkünsə kənar qofrlar olmamalıdır.

Şəkil A.8a-da göstərildiyi kimi sabit qalınlığa malik nümunələr mərkəzdə qofr tacına və hər iki tərəfdə bir tam qofr dalğasına, üstəgəl dayaq daşıyıcılarının üzərində yerləşdirilmiş, hər tərəfdən qofr dalğasının maksimum yarisina qədər çatan örtüyə malik olmalıdır (bax Şəkil A.19). Əgər nümunənin eni buna imkan vermirsə, onda nümunənin enini mərkəzi tacın hər tərəfindən qofr dalğasının yarısına qədər azaldın (bax Şəkil A.20).  

Belə tövsiyə edilir ki, Şəkil A.8b-də göstərildiyi kimi dəyişkən qalınlığa malik fibrosement lövhələrin mərkəz nöqtəsində qofr dibi və hər iki tərəfdə bir yarım qofr dalğası, üstəgəl dayaq daşıyıcılarının üzərində qofr dalğasının maksimum yarısına qədər çatan örtük lövhə olsun (bax Şəkil A.21).

Sınaq nümunələrin yaş şəkildə hazırlanmasından sonra aparılmalıdır, lakin keyfiyyətə nəzarət məqsədilə keçirilən quru sınaq Cədvəl 4-də nəzərdə tutulan yaş sınaq tələblərinə əməl olunmasının statistik olaraq müəyyən edilməsi şərtilə aparıla bilər (bax Əlavə C).  

Nümunələr Cədvəl 8 əsasında hazırlanmalıdır.

            7.3.2.2.2          Ölçmə vasitələri 

7.3.2.2.2.1 Əyilmə anını ölçən cihaz nümunənin sabit deformasiya həddini təyin edir (bu cihazdan istifadənin mümkün olmadığı halda, sabit qüvvə dərəcəsinin tətbiqi qəbul edilə bilər) və ölçmə dəqiqliyi 3%-ə bərabər və ya daha az olmaqla, aşağıdakılardan ibarətdir:

Eyni üfüqi səthdə qoyulmuş və nümunənin enindən uzun olmayan iki parallel dayaq (biri bərkidilir). Hər bir dayağın üzü yuvarlaqlaşdırılır (3 mm radiusdan 25 mm-dək).

Ya Şəkil A.19a, A.19b və A.20-də göstərilən lövhələrdə olduğu kimi, yük rıçağı, ya da Şəkil A.21-də göstərilən lövhələrin eninə uyğun enə malik, lakin nümunədən daha uzun, dayaqlara parallel olan və onlardan bərabər məsafədə yerləşdirilən sərt balansir.

Nümunənin uzunluğundan daha uzun və yük rıçağı və ya sərt balansirdən daha enli olan, təqribən 10 mm qalınlıqlı fetr və ya yumşaq materialdan hazırlanmış lent. 

           7.3.2.2.3          Prosedur

Nümunələri dayaqların üzərində yerləşdirin (lövhənin üst tərəfi sıxılmaqla) və fetr və ya yumşaq materialdan olan lentlərin vəziyyətini dəyişdirdikdən sonra (bax Şəkillər A.19-A.21), yük rıçağı və ya sərt balansirdən istifadə edərək qofrun yuxarısında orta hissəyə yük qoyun.     

Yükün tətbiq edilməsindən sonra qırılmaya səbəb olan qüvvə həddi 10 s və 30 s arasında olacaq.

            F  qırılma qüvvəsini qeyd edin.

           7.3.2.2.4          Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

 

Qırılma zamanı əyilmə anı aşağıdakı düsturla tapılır:

-         Sabit qalınlığa malik lövhələr üçün (bax Şəkil A.8.a):

-         Dəyişkən qalınlığı olan lövhələr üçün (bax Şəkil A.8 b):

             

burada,

M        əyilmə sınağında uzunluğun hər metrinə düşən əyilmə həddi (Nyuton metrlə)

F          qırılma zamanı qüvvə (nyutonla)

ls             dayaqlar arasında təmiz məsafə (millimetrlə)

b          nümunənin uzunluğu (millimetrlə)

Yaş halda sınaqdan keçirilən nümunələr üçün sınağın nəticələri 5.3.3.3 bəndinin şərtlərinə uyğun gəlməlidir.

Quru halda sınaq edilən nümunələr üçün

-         C Əlavəsində verilən metoddan istifadə edərək müvafiq yo yaş qiyməti hesablanır, bu zaman yo göstəricisi Cədvəl 4-də (bax 5.3.3.3) əksini tapan spesifikasiyaya uyğun gəlməlidir;

-         C Əlavəsində verilən metoddan istifadə edərək xstd spesifikasiyası üçün düzəliş olunmuş müvafiq qiymət hesablanır, bu zaman quru halda aparılmış sınağın nəticələri düzəliş olunmuş qiymətə uyğun gəlməlidir.

7.3.3    Sukeçirməməzlik

7.3.3.1     Nümunələrin hazırlanması

Sınaq uzunluğu minimum 1,20 m olan satışa hazır üç bütöv və ya kəsilmiş lövhələr üzərində aparılır. Lövhələr uyğun laboratoriya şəraitində 7 gün saxlanılır.

7.3.3.2     Ölçmə vasitələri

7.3.3.2.1        Şəkil A.22-də göstərilən qaydada yığımış Çərçivə

Çərçivənin eni lövhələrin profilindən asılıdır və mümkün qədər 0,5 m-dən çox olmalıdır. Çərçivənin uzunluğu 0.5 m və 1 m arasında olmalıdır.

7.3.3.3     Prosedur

Lövhənin üst tərəfində çərçivəni bərkidin.

Çərçivəni qofrların üzərindən təqribən 60 mm səviyyəsinədək su ilə doldurun. 

24 saat keçdikdən sonra lövhənin alt tərəfini yoxlayın.

7.3.3.4     Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

Vizual qiymətləndirmənin nəticəsi 5.3.4. bəndinə uyğun gəlməlidir.

7.3.4   İsti su

7.3.4.1     Nümunələrin hazırlanması

7.3.4.1.1    Uzun lövhələr

Bunun üçün iyirmi nümunə tələb olunur. Nümunələr tam lövhənin uzunluğu boyunca iki bütöv qofr olmaqla kəsilməlidir və ya lövhənin kifayət qədər enli olmadığı təqdirdə, bir bütöv qofr olmaqla kəsilməlidir. 

Nümunələr qofrun hündürlüyündən 12 dəfə çox olan boş sahə yaratmaqla perpendikulyar kəsilir.

Nümunələr Şəkil A.23-də göstərildiyi qaydada uzununa kəsilir.

Vizual qiymətləndirmənin nəticəsi 5.3.4 bəndinə uyğun olmalıdır.

7.3.4   İsti su

7.3.4.1     Nümunələrin hazırlanması

7.3.4.1.1    Uzun lövhələr

Bunun üçün iyirmi nümunə tələb olunur. Nümunələr bütöv lövhənin uzunluğu boyunca iki bütöv qofr olmaqla kəsilməlidir və ya lövhənin kifayət qədər enli olmadığı təqdirdə, bir bütöv qofr olmaqla kəsilməlidir. 

Nümunələr qofrun hündürlüyündən 12 dəfə çox olan boş sahə yaratmaqla perpendikulyar kəsilir.

Nümunələr Şəkil A.23-də göstərildiyi qaydada uzununa kəsilir.

7.3.4.1.2    Qısa lövhələr

7.3.2.2.1 bəndində təsvir olunduğu kimi əyilmə anı üçün iyirmi nümunə tələb olunur və hazırlanır.

7.3.4.2 Cihaz

 (60 ± 2) °C temperaturunda su vannası.

7.3.2.1.2 bəndində nəzərdə tutulduğu kimi uzun lövhələr və 7.3.2.2.2 bəndində nəzərdə tutulduğu kimi qısa lövhələr üçün Əyilmə anını ölçən cihaz.

7.3.4.3     Prosedur

Nümunələri on-on olmaqla bölüşdürün.

Uzun lövhələrin qırılma sınağının aparılması və ya nümunələri hazırlama proseduru daxil olmaqla, qısa lövhələrin 7.3.2.2. bəndində təsvir olunduğu qaydada əyilmə anı sınağı üçün on nümunədən ibarət birinci partiya təqdim edilir (nümunənin eninin iki dəfə ölçülməsinin orta w qiymətinin təyini) (bax Cədvəl 8).

Eyni zamanda nümunələrin ikinci partiyası eyni tərkibli məhsulun isladıldığı 60°C temperaturlu suya salınır və (56 ± 2 gün) ərzində (60 ± 2)°C dərəcəsində saxlanılır. İslatma üçün istifadə olunan məhsul parçaları islatma prosesinin tam olması üçün kifayət ölçüyə qədər sındırılmalı və kifayət miqdarda olmalıdır.

(56 ± 2) gündən sonra, uzun lövhələrin qırılma sınağının aparılması və ya nümunələri hazırlama proseduru daxil olmaqla, qısa lövhələrin 7.3.2.2 bəndində təsvir olunduğu qaydada əyilmə anı sınağı üçün on nümunədən ibarət birinci partiya təqdim edilir (nümunənin eninin iki dəfə ölçülməsinin orta w qiymətinin təyini) (bax Cədvəl 8).

7.3.4.4      Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

Hər iki partiya üçün orta qırılma qüvvəsini və ya əyilmə anını və əldə olunmuş nəticələrdən standart kənara çıxmaları hesablayın. 

Gəlin X1 və s1 göstəricilərini nümunələrin isti suya salınmasından sonra sınaqdan keçirilən birinci partiyanın orta və standart kənara çıxma göstəricisi kimi və X2 və s2 ikinci partiyanın orta və standart kənara çıxma göstəricisi kimi qəbul edək.

Hesablayın (ISO 2602):

 

-         L2 = X2 - (0,58 x s2) 95% etibarlılıq səviyyəsində isti suya salındıqdan sonra orta qırılma qüvvəsinin və ya əyilmə anının aşağı hesablanması (ikinci partiya);

-         L1 = X1 + (0,58 x s1) 95% etibarlılıq səviyyəsində isti suya salındıqdan sonra orta qırııma qüvvəsi və ya əyilmə anının yuxarı hesablanması (birinci partiya).

RL əmsalını da hesablayın:

Nəticə 5.4.4 bəndinin tələblərinə uyğun olmalıdır.

7.3.5    İslanma-quruma

7.3.5.1      Nümunələrin hazırlanması

7.3.5.1.1    Uzun lövhələr

Sınaq üçün iyirmi nümunə tələb olunur. Nümunələr iki bütöv qofr olmaqla, ortadan uzununa kəsilir və ya qofrun kifayət qədər enli olmadığı halda, bir tam qofr götürülür.

Nümunələr qofrun hündürlüyündən 12 dəfə çox olan boş sahənin olmasına imkan vermək üçün perpendikulyar kəsilir. 

Nümunələr Şəkil A.23-də göstərildiyi qaydada uzununa kəsilir.

7.3.5.1.2     Qısa lövhələr

7.3.2.2.1 bəndində təsvir olunduğu kimi, əyilmə sınağının aparılması üçün iyirmi ədəd nümunə tələb edilir. 

7.3.5.2 Ölçmə vasitələri

Nümunələrlə dolu vəziyyətdə (60 ±5)C temperatura çata bilən və nisbi rütubəyliliyi < 20% olan Ventilyasiyalı soba.

Uyğun temperaturda su ilə doldurulmuş Vanna (> 5°C).

7.3.2.1.1 (uzun lövhələr) və 7.3.2.2.2 (qısa lövhələr) bəndində müəyyən edildiyi kimi, Əyilmə anını ölçən cihaz.

7.3.5.3      Prosedur

Nümunələri təsadüfi qaydada hər biri on nümunədən ibarət iki partiyaya bölün.

Birinci on nümunənin 7.3.2.1 bəndində nəzərdə tutulan qırılma sınağını (nümunənin eninin iki dəfə ölçülməsindən sonra w orta qiyməti götürülür) və qısa lövhələr üçün 7.3.2.2 bəndində nəzərdə tutulan əyilmə sınağını, həmçinin nümunələrin hazırlanması prosedurunu həyata keçirin (bax Cədvəl 8). 

Eyni zamanda, ikinci partiyanı 18 saat uyğun temperaturda suya salma və (60±5)C temperaturda ventilyasiya olunan və nisbi rütubəti 6 saat üçün 20 %-dən aşağı olan sobada qurudulmadan ibarət 50 islatma-qurutma dövrünə qəbul edin. 20% rütubətlilik 6 saatlıq qurutma dövrü ərzində ən azı 3 saata əldə olunmalıdır. 

Əgər tələb olunarsa, dövrlər arasında 72 saatlıq interval qoyulması mümkündür. Bu interval ərzində nümunələr suya salınmış vəziyyətdə saxlanılmalıdır.

50 dövrün bitməsindən sonra uzun lövhələr üçün 7.3.2.1 bəndində nəzərdə tutulan qırılma sınağını (nümunənin eninin iki dəfə ölçülməsindən sonra w orta qiyməti götürülür) və qısa lövhələr üçün 7.3.2.2 bəndində nəzərdə tutulan əyilmə anı sınağını, həmçinin nümunələrin hazırlanması prosedurunu həyata keçirin (bax Cədvəl 8). 

7.3.5.4      Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

Hər iki lot üçün orta qırılma və ya əyilmə göstəricisini və əldə olunmuş nəticələrdən standart kənara çıxmanı hesablayın.

İslatma-qurutma dövrlərindən sonra, X1 və s1 birinci lotdan əldə olunan nəticələrin orta göstəricisi və standart kənara çıxma kimi və X2 və s2 ikinci lotdan əldə olunan nəticələrin orta göstəricisi kimi götürək.

Hesablayaq (İSO 2602):

-         L2  = X2 – (0,58 x S2) islatma-qurutma dövrləri tamamlandıqdan sonra orta qırılma qüvvəsinin və ya əyilmə anının 95% etibarlılıq səviyyəsində orta göstəricisi (ikinci partiya);

-         L1 = X1 – (0,58 x S1) islatma-qurutma dövrləri tamamlandıqdan sonra orta qırılma qüvvəsinin və ya əyilmə anının 95% etibarlılıq səviyyəsində orta göstəricisi (birinci partiya).

Eyni qaydada, RL əmsalını hesablayın:

Nəticə 5.4.5 bəndinə uyğun olmalıdır.

7.4    İqlim təsirləri ilə əlaqədar testlər

7.4.1    Donma-ərimə

7.4.1.1  Nümunələrin hazırlanması

7.4.1.1.1    Uzun lövhələr

Sınaq üçün iyirmi nümunə tələb olunur. Nümunələr bütöv lövhənin ortasından uzununa iki tam qofr olmaqla, və ya əgər lövhə kifayət qədər enli deyilsə, bir tam qofrla kəsilir.

Nümunələr dayaqlar arası məsafənin qofrun hündürlüyündən 12 dəfə çox olmasına imkan verən qaydada perpendikulyar olaraq kəsilir. 

 Nümunələr Şəkil A.23-də göstərildiyi qaydada uzununa kəsilir.

7.4.1.1.2    Qısa lövhələr

7.3.2.2.1 bəndində təsvir olunduğu qaydada əyilmə anı sınağının aparılması üçün iyirmi nümunə tələb edilir.

7.4.1.2     Ölçmə vasitələri

Məcburi hava sirkulyasiyası olan və nümunələrlə dolu vəziyyətdə müəyyən edilmiş dondurma şəraitinə qədər tənzimlənə bilən Dondurucu.

7.3.2.1.2 bəndində təsvir olunduğu qaydada uzun panellər və 7.3.2.2.2 bəndində göstərildiyi kimi qısa panellər üçün olan Əyilmə anını təyin edən cihaz.

7.4.1.2.3   Su ilə doldurulmuş və (20 ± 4) °C temperaturunda saxlanılan Su vannası.

7.4.1.3      Prosedur

Nümunələri təsadüfi qaydada olmaqla 10 nümunədən ibarət iki partiyaya bölün.

Birinci on nümunənin 7.3.2.1 bəndində nəzərdə tutulan qırılma sınağını (nümunənin eninin iki dəfə ölçülməsindən sonra w orta qiyməti götürülür) və qısa lövhələr üçün 7.3.2.2 bəndində nəzərdə tutulan əyilmə anı sınağını, həmçinin nümunələrin hazırlanması prosedurunu həyata keçirin (bax Cədvəl 8). 

Eyni zamanda, ikinci partiya nümunələrini uyğun temperaturda  (> 5C) 48 saat ərzində suya salın.

Sonra nümunələrin ikinci partiyasını aşağıdakı 100 donma-ərimə dövrünə cəlb edin:

 

1-2 saat ərzində (-20 ± 4) °C-yə çatan temperaturda soyudun (dondurun) və bu temperaturu əlavə 1 saat ərzində saxlayın;

1-2 saat ərzində (20 ± 4) °C-yə çatan temperaturda su vannasında isidin (əridin) və bu temperaturda əlavə 1 saat ərzində saxlayın. 

Soyutma və isitmə (dondurma və əritmə) dövrləri arasında nümunələri elə yerləşdirin ki, aralarında hava sərbəst sirkulyasiya etsin (dondurucuda və ya su vannasında olan hava).

Hər donma-ərimə dövrü 4 saatdan 6 saatadək çəkir, lakin dövrlər arasında maksimum 72 saat interval qoyulmalıdır, bu müddətdə nümunələr 20C temperaturlu suda saxlanılmalıdır. 

Donma-ərimə dövrlərinə nəzarət avtomatik və ya manual olmalıdır. Davamlı avtomatik dövrləşdirməyə üstünlük verilir. Manual nəzarət üçün hər dövr tamamlandıqda qeydiyyat aparın. 

Birinci on nümunənin 7.3.2.1 bəndində nəzərdə tutulan qırılma sınağını (nümunənin eninin iki dəfə ölçülməsindən sonra w orta qiyməti götürülür) və qısa lövhələr üçün 7.3.2.2 bəndində nəzərdə tutulan əyilmə sınağını, həmçinin nümunələrin hazırlanması prosedurunu həyata keçirin (bax Cədvəl 8). 

7.4.1.4      Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

Hər iki lot üçün orta qırılma qüvvəsi və ya əyilmə anı göstəricisini və əldə olunmuş nəticələrdən standart kənara çıxmanı hesablayın.

Donma-ərimə dövrlərindən sonra, X1 və s1 birinci lotdan əldə olunan nəticələrin orta göstəricisi və standart kənara çıxma kimi və X2 və s2 ikinci lotdan əldə olunan nəticələrin orta göstəricisi kimi götürək.

Hesablayaq (İSO 2602):

-         L2  = X2 – (0,58 x S2) donma-ərimə dövrləri tamamlandıqdan sonra qırılma sınağının və ya əyilmə anının 95% etibarlılıq səviyyəsində orta göstəricisi (ikinci partiya);

-         L1 = X1 – (0,58 x S1) donma-ərimə dövrləri tamamlandıqdan sonra qırılma sınağının və ya əyilmə anının 95% etibarlılıq səviyyəsində orta göstəricisi (birinci partiya).

Eyni qaydada, RL əmsalını hesablayın:

Nəticə 5.4.2 bəndinə uyğun olmalıdır.

 7.4.2    Bərk isti-yağış

7.4.2.1      Nümunələrin hazırlanması

Nümunələr aşağıdan və yuxarıdan minimum ½ ölçülü lövhələrlə/lentlərlə örtülmüş tam ölçülü minimum bir ədəd nümunədən ibarət olmalıdır. 0.9 m-ə bərabər və ya daha az uzunluqlu lövhələr üçün on iki nümunə və ya daha uzun panellər üçün doqquz nümunə tələb olunur.

7.4.2.2      Ölçmə vasitələri

Ən azı bir tam ölçülü lövhəni götürməyə qabil olan ölçülərə malik, bağlayan lentlərdən ibarət, (25±5) temperaturda mailləndirilmiş və ventilyasiya olunan sahədə yerləşdirilmiş  Çərçivə.

Sınaqdan keçirilən elementlərin səthində müəyyən olunmuş temperaturu saxlamağa qadir Qızdırıcı cihaz.

Qızdırıcı cihaz sınaq qurğusunun maksimum temperaturun gözlənildiyi mərkəz yerində, başqa sözlə, qızdırıcı cihazın aşağısına ən yaxın məsafədə yerləşdirilmiş temperatur sensoru tərəfindən tənzimlənən gücə malikdir.

Bu hissədəki temperatur (70 ± 5) °C dərəcəsində tənzimlənməli və qızdırıldıqdan sonra 15 dəqiqə ərzində əldə olunmalıdır.

İstənilən zaman sınaq qurğusunun tam uducu hissəsinin mərkəzdə olan temperaturu və künclərə yaxın hissələrdə olan temperaturu, eləcə də qızdırıcı qurğuların altında və qofrların yuxarı hissələrində ölçülmüş temperatur 15 °C-ni keçməməlidir.

7.4.2.2.3 Uyğun temperaturda (> 5 °C) olan suyu təmin edən təqribən 2,5 l/(m2.min) hasilata malik Su çiləyici aparat.

QEYD: Bu sınaq üçün 1 mm qalınlığa malik, matt qara boya ilə örtülmüş alüminimum lövhə tam uducu səth (absorber) kimi istifadə olunur, ölçmə cihazı isə alüminium lövhənin üzərinə bərkidilmiş termoelement və ya digər oxşar cihazdır.     

7.4.2.3      Prosedur

Laboratoriya atmosferinde 7 gün ərzində tarazlığa nail olmaqla nümunələri hazırlayın.

Tam ölçülü lövhələrin sayı çərçivənin ölçüsündən asılıdır, lakin ən azı bir ədəd olmalıdır.

Hər bir fibrosement lövhəni dörd kənarında örtük lövhə olmaqla yerləşdirin. Çərçivənin kənarlarındakı örtüklər lövhələrin lentləri ilə bərkidilir. 

Nümunələri qaydalara uyğun olaraq çərçivəyə bərkidin və ya əgər qaydalar mövcud deyilsə, onda istehsalçının təlimatlarına uyğun hərəkət edin. İstehsalçının lövhələr üçün məqsədəuyğun hesab etdiyi bir quraşdırma sistemi seçilməlidir.

Cədvəl 9-da göstərildiyi qaydada lövhələrin üst səthini fasiləsiz qaydada 50 dövrədək sınaqdan keçirin.

Cədvəl 9 - Bərk isti-yağış dövrü

Dövrlər

Müddət

İslatma 2,5 l/( m2.dəq.)

Fasilə

İsitmə (70 ± 5) °C

Fasilə

2 saat 50 dəq.

10 dəq.

2 saat 50 dəq.

                             10 dəq.

Ümumi dövr

6 saat

50 dövrdən sonra, lövhələri aşağıdakı cəhətlər üzrə yoxlayın:

-         çatlama (uzununa, perpendikulyar və bərkitmə nöqtələrində);

-                                                             delaminasiya;

-                                                             digər görünən qüsurlar.

7.4.2.4      Nəticələrin ifadə edilməsi və şərhi

Vizual qiymətləndirmənin nəticələri 5.4.3 bəndinə uyğun gəlməlidir.

7.4.3    Fitinqlər üçün donma-ərimə sınağı

Nümunələr tam fitinqlərdən kəsilməli və ən azı 200 mm x 200 mm olmalıdır.

Ölçmə vasitələri lövhələr üçün olan ölçmə vasitələri ilə eynidir.

Lövhələrdə olduğu kimi, müxtəlif fitinqlərdən kəsilmiş beş nümunə eyni donma-ərimə dövrünə təqdim olunur. 

100 dövr bitdikdən sonra, gözəyarı fitinqlərdə çatlar, delaminasiya və ya digər qüsurların olub-olmamasını yoxlayın və müşahidələrinizi qeydə alın. Bu nəticələr 5.4.2 bəndinə uyğun gəlməlidir.

7.5   Yanğına qarşı reaksiyanın yoxlanılması

7.5.1    Kənar yanğının təsirinə qarşı reaksiyanın yoxlanılması

7.5.1.1     “Qənaətbəxş hesab edilir” siyahısına əsasən kənar yanğının təsiri ilə bağlı tələblərə cavab verən lövhələr

Bu Avropa standartı ilə əhatə olunan lövhələr kənar yanğının təsirinə reaksiya ilə əlaqədar “sınaq aparılmadan qənaətbəxş hesab edilən” lövhələrdir, bir şərtlə ki, bu lövhələr Komissiyanın 2000/553/EC qərarında əksini tapan təriflərə uyğun olsun.

QEYD: Üzv dövlətlər 2000/553/EC qərarında nəzərdə tutulandan əlavə özlərinin milli “qənaətbəxş hesab edilir” siyahılarına malik ola bilərlər. 

7.5.1.2     Digər lövhələr

“Sınaq aparılmadan qənaətbəxş hesab edilən məhsullar” siyahısında verilən təsvirə uyğun gəlməyən lövhələr EN 13501-5 standartı əsasında sınaqdan keçirilir və təsniflənir. Sınaq edilməli olan lövhələr CEN/TS 1187 standartında əksini tapmış ümumi müddəaya əlavə olaraq, istehsalçının spesifikasiyaları əsasında nəzərdə tutulan istifadəyə uyğun quraşdırılmalıdır.

7.5.2   Yanğına qarşı reaksiya sınağı

7.5.2.1 Sınaq aparılmasına ehtiyac olmadan məhsulların yanğına reaksiyası ilə bağlı A1 sinfinin tələblərinə cavab verən lövhələr və fitinqlər 

Hansının daha üstün üstün olmasından asılı olaraq, həcmi və ya kütləsi etibarilə tərkibində 1% və ya daha az orqanik maddələr olan lövhələr və fitinqlər sınaq aparılmadan AB-nin 96/603/EC qərarının müddəalarına əsasən yanğına qarşı reaksiya ilə bağlı A1 sinfinin tələblərinə cavab verən sayılır. 

7.5.2.2      Digər lövhələr və fitinqlər

7.5.2.2.1    Ümumi

7.5.2.1 bəndində nəzərdə tutulmayan lövhələr və fitinqlər EN 13501-1 standartı əsasında sınaqdan keçirilir və təsnif olunur. Sınaqdan keçiriləcək lövhələr sınaq metodu ilə tələb edildiyi təqdirdə, sınaq metodunun ümumi müddəalarına əlavə olaraq istehsalçının spesifikasiyasına uyğun nəzərdə tutulan istifadə qaydasında quraşdırılmalıdır.

7.5.2.2.2    EN 13823 standartı üzrə quraşdırma və vurulma müddəaları

7.5.2.2.2.1   Məhsulun istismar xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi

Standart quraşdırma və vurulma qaydaları əsasında istismar olunan hazır məhsul hissə-hissə vurulan dam örtükləri, daxili və xarici divarlar üçün üzlüklər və xarici tavan üzlükləri kimi istifadə olunan profillənmiş fibrosement lövhələr və fitinqlərdir.  Bu məqsədlər üçün tətbiq olunduqda, məhsulun yanğından uzaq tutulan tərəfi adətən hava ilə təmasda olur və arxadakı boşluq termal izolyasiya ilə doldurula və ya doldurulmaya bilər.

7.5.2.2.2.2   Sınaq üçün nümunə

Sınaq montaj üçün istifadə olunan məhsullar standart uzunluq, en və qalınlığa malik profillənmiş fibrosement lövhələrdir. Onlar sınaq montajın ölçülərinə uyğunlaşdırılmaq üçün nəzərdə tutulmuş ölçüdə kəsilirlər. Nümunələr məhsulun hazır şəkildə bazara təqdim olunduğu bütün üzlük və/və ya örtük materialları ilə birlikdə nümayiş etdirilir.

7.5.2.2.2.3    Sınaq montaj

7.5.2.2.2.3.1 Ölçülər

Sınaq montaj hər birinin hündürlüyü 1.5 m olan iki taxta çərçivəli konstruksiyadan ibarət künc stenddən ibarətdir ki, burada fibrosement lövhələr vurulur. Bir çərçivə uzun tərəfi (1,0 m), digəri qısa tərəfi (0.5 m) formalaşdırır. Əlavə məlumat üçün bax Şəkillər 1-5.

Ölçülər millimetrlə verilir; artıq-əskiklik dərəcəsi 2 % (başqa cür nəzərdə tutulmamışsa).

Şərti işarələr:

1.      Ağac material (50±1) mm x (50±1) mm

2.      Bolt və ya mismar

I, II, III, IV     vurulma qaydası

a                    profilin qofr dalğası

1                    tac hissəyə vurulmuş bolt

2                    lövhələrin kəsimi

3                    aşağı birləşmə (üfüqi)

4                    yan birləşmə (şaquli)

Şəkil 1 - Ağac çərçivənin uzun tərəfi        Şəkil 2 - Məhsulun vurulduğu uzun tərəf

Ölçülər millimetrlə verilir; artıq-əskiklik dərəcəsi 2 % (başqa cür nəzərdə tutulmamışsa)

 

                              

 

İzahlar                                                                                                              İzahlar

Ağac hissə (50 ± 1) mm x (50 ± 1) mm                             Profilin qofr dalğası

Bolt və ya mismar                                                              Taca vurulmuş bolt

                                                                                              Aşağı birləşmə (üfüqi)

Şəkil 3 Ağac çərçivə-qısa tərəf                       Şəkil 4 Məhsulun vurulduğu qısa tərəf

 

 

Şərti işarələr:

1.      Hər iki çərçivəni birləşdirmək üçün metal kronşteyn və ya profil

2.      U-kanal

3.      Baza lövhə

4.      İzolyasiya – mineral yun

Şəkil 5 Künc stendi

7.5.2.2.2.3.2  Tikinti və termal izolyasiyanın dəstəklənməsi

Həm uzun, həm də qısa tərəfləri olan çərçivələr ağacdan hazırlanıb, çərçivələr üçün kifayət qədər etibarlılığın təmin edilməsi məqsədilə, şaquli və üfüqi hissələr üçün (50 ± 1) mm × (50 ± 1) mm və ya daha geniş standart ölçülərə malikdirlər. Onlar boltla və ya mismarla bərkidilir. Sınaq stendinə vurulduqda onlar elə yerləşdirilirlər ki, sınaq stendinin yapışdırıcı kartonu və çərçivə arasında ən azı 80 mm-lik yer qalsın. Profillənmiş fibrosement lövhələrin vurulduğu çərçivə sərbəst şəkildə dayanır. Sınaq stendinin yapışdırıcı kartonu və dayaq çərçivəsinin arxası arasında ən azı 80 mm-lik məsafə EN 13501-1 standartına əsasən nominal qalınlığı (70 ± 20) kg/m³ və sinfi A2-s1, d0 olmaqla mineral yun izolyasiyası ilə doldurulur. Bu konfiqurasiya 7.5.2.2.2.1 bəndində təsvir olunduğu qaydada məhsulun istismarı üçün nümunədir.

7.5.2.2.2.3.3   Bərkidici vasitələr

Profillənmiş fibrosement lövhələr özü deşikaçan və özü kəsən metal vintlər vasitəsilə dayaq çərçivəyə vurulur. Yuyucular və etilenpropilendien kauçuk (EPDM) və ya germetik bitumdan istifadə olunur.

Bir qayda olaraq vintlər qofrun yuxarısında (tacında) və məhsulların bərkidildiyi uzun və qısa hissələrin təsvir edildiyi müvafiq şəkillərdə göstərilən yerlərdə vurulur (bax Şəkillər 1-5). 

 7.5.2.2.2.3.4     Məhsulun yerləşdirilməsi

Bütün hallarda sınaq vertikal vəziyyətdə aparlmalıdır. Hər iki üzü eyni səthə malik məhsulların yalnız bir tərəfi sınaqdan keçirilir. Üzləri fərqlənən məhsulların hər iki tərəfi və ya yanğına qarşı ən mənfi reaksiya göstərən tərəfi sınaqdan keçirilir. Yanğına qarşı ən pis reaksiya verən tərəf adətən hər m2 üzrə ən yüksək orqanik tərkibə və ən tünd rəngə malik tərəfdir. Ən yüksək orqanik tərkibə malik tərəf EN İSO 1716 standartına əsasən müxtəlif layların kompozisiyasından və ya onların istilik yaradan qabiliyyətini müəyyən etməklə əldə olunur.

Hər iki tərəfin sınaqdan keçirilməsindən sonra, məhsulun təsnifatı üçün ən mənfi nəticə göstərən tərəf əsas götürüləcəkdir və ya hər iki tərəfin təsnifatı ayrıca elan olunacaqdır. Əgər yalnız bir tərəf sınaqdan keçirilərsə, məhsulun təsnifatı üçün həmin tərəfin təsnifatı istifadə edilir.

7.5.2.2.2.3.5  Profilin istiqaməti

Məhsul dayaq çərçivəyə elə vurulmalıdır ki, onun uzununa olan istiqaməti vertikal vəziyyətdə olsun.  

7.5.2.2.2.3.6  Birləşmələr

Yan birləşmə bir qayda olaraq profilin növü və sınaqdan keçirilməli olan xüsusi profilin dalğalarının ölçüləri üçündür. Aşağı birləşmə 140 mm olmalıdır. Sınaq həm yan, həm də aşağı birləşmədə əlavə germetik material istifadə olunmadan həyata keçirilə bilər.

Alt lövhələrin yuxarı kənarı montajın aşağısından (500 ± 10) mm məsafədə olmalıdır. Buna görə də (140 ± 10) mm-lik üfüqi aşağı birləşmənin mərkəzi absis oxu montajın aşağısından     (430 ± 15) mm məsafədədir. Aşağı birləşmə həm uzun, həm də qısa hissədə tikilməlidir.

Yan birləşmə uzun hissədə tikilir. Yan birləşmə profilin növü və sınaq olunan məhsulun yan birləşməsinin xüsusi dizaynından asılı olaraq montajın küncündən bir məsafədə yerləşir. İstənilən halda küncə ən yaxın olan lövhə bir yarım qofr eninə malik olmalı və iki qofrdan artıq olmamalıdır. 

Lövhələrin çərçivənin hər iki hissəsində yerləşdirilmə qaydası aşağıdakı kimidir:

 

Lövhələrin üzü mümkün qədər U-şəkilli kanalın arxa tərəfinə sıx yerləşdirilməklə, aşağı küncdən başlayan aşağı sıra;

Küncdən başlayan üst sıra.

Şaquli aşağı birləşmənin və vertikal yan birləşmənin kəsişməsində lövhələr 45 dərəcəli bucaq altında əydirilirlər.  

Lövhənin profili onun sıx şəkildə küncə birləşdirilməsinə imkan vermirsə, lövhə sıx birləşmənin yaradılması üçün uyğunlaşdırılmalıdır.

7.5.2.2.2.4   Sınaqların sayı

Təsnifat üçün üç etibarlı sınağın keçirilməsi tələb olunur. Eksperimental stendlər üçün məhsullar standart istehsal lotlarından götürülür. Normal artıq-əskiklik həddləri tətbiq edilir.

QEYD: bu, ümumi qalınlıq və üzlük materialları və ya örtük qatlarının qalınlığı üzrə nümunələrdir.

7.5.2.2.2.5   Əldə olunmuş təsnifatın tətbiq edilmə sahəsi

Təsnifat normal istehsal artıq-əskiklikləri nəzərə alınmaqla, eyni məhsulun üç montajının sınaqdan keçirilməsinin nəticələrinə əsasən yaradılır. Buna görə də təsnifat sınaq üçün istifadə olunan və normal istehsal artıq-əskiklikləri ilə müəyyən olunan səviyyə daxilində eyni qarışıq formuluna, eyni növ profilə, eyni qalınlığa, eyni sıxlığa və ya sınaq üçün istifadə olunan üzlənmə qalınlığına malik profillənmiş fibrosement lövhələrə tətbiq edilir.

Təsnifat həmçinin aşağıdakı profillənmiş fibrosement lövhələrə də tətbiq olunur:

 

-         Müxtəlif növ profillərə malik, eyni və ya daha çox hündürlüyü olan, müxtəlif uzunluqlu və enlikli, lakin ən azı əsas lövhənin qarışıq tərkibi eyni olan fibrosement lövhələr; 

-         Kənar dalğaları müxtəlif formalara malik və müxtəlif yan birləşmələri olan fibrosement lövhələr, bir şərtlə ki, yan birləşmələrin uzunluğu (şaquli ölçülmüş) sınaq üçün istifadə olunandan kiçik olmasın;  

-         müxtəlif cür aşağı birləşmələri olan fibrosement lövhələr;

-         sınaq üçün istifadə olunan qalınlığa bərabər və ya daha çox olan qalınlığı olan fibrosement lövhələr;

-         5.3.2 bəndinə əsasən, sınaq zamanı istifadə edilən ± 0,15 g/cm³ civarında müəyyən olunmuş sıxlığa malik fibrosement lövhələr;  

-         Şaquli divarların, tavanların üzlənməsində və dam örtüklərində 5°-65° arası qofr hündürlüyü olan fibrosement lövhələr;

-         Rəngsiz və ya müxtəlif rəngli profillərə malik fibrosement lövhələr, bir şərtlə ki, sınaq 7.5.2.2.2.3.4 və 7.5.2.2.2.4 bəndlərində qeyd olunduğu kimi ən pis halı nəzərə alaraq həyata keçirilsin;

-         Taxta konstruksiyaya (ən pis halda) və ya EN 13 501-1 standartı əsasında strukturlara, məsələn, metal strukturlara vurulmuş fibrosement lövhələr; 

-         Lövhələrin arxasında istilik izolyasiya material olmayan və ya EN 13501-1 standartına əsasən A2-s1, d0 sinifli izolyasiya materiallarına malik profillər;

-         Yan və aşağı birləşmədə istənilən növ germetik materiala malik lövhələr.

Fibrosement fitinqlər adətən yastı deyil və EN 13823 standartında nəzərdə tutulan qaydalar əsasında tək bir alışan element sınağı ilə sınaqdan keçirilə bilməz. Bununla belə, bu məhsullar birlikdə istifadə olunduqları fibrosement məhsullar kimi eyni tərkibə və eyni rəngə malik olduqlarından, onlar profillənmiş fibrosement lövhələrin aid olduğu eyni sinfə aid edilirlər. 

8     Nişanlama, etiketləmə və qablaşdırma

Fibrosement lövhələrin və fitinqlərin qablaşdırılması ən azı aşağıdakı məlumatı əks etdirməlidir:

İstehsalçı haqqında məlumat;

Sənədin nömrəsi;

Ölçüsü və/və ya adı (yalnız fibrosement lövhələr üçün);

Sinif (yalnız fibrosement lövhələr üçün);

İstehsal tarixi.

 NT (bax 5.1.1);

Ticarət adı.

Hər partiyada fibrosement lövhələrin minimum 15%-i həmişə ən azı a), d), e) və f) bəndləri üzrə məlumatı əks etdirməlidir və fitinqlərin minimum 50%-i a), e) və f) bəndləri üzrə məlumatı əks etdirməlidir. 

QEYD:  ZA.3 bu bənddəki eyni tələbləri əhatə etdikdə, bu bəndin tələblərinə riayət olunmalıdır.


Əlavə A

(normativ)

Şəkillər

Şərti işarələr:

A         lövhənin üst üzü

a          qofr dalğası

h          qofr hündürlüyü

R1       qofr tacının radiusu

R2       qofr dibinin radiusu

Şəkil A.1 — Profilin hündürlüyü ilə təsnifləndirməyə nümunələr

 

Şərti işarələr:

e          lövhənin qalınlığı

Şəkil A.2 — Sabit qalınlığı olan profillənmiş lövhə

 

Şərti işarələr:

e1         lövhənin qalınlığı

 e2        lövhənin qalınlığı

 

Şəkil A.3 — Dəyişkən qalınlığa malik profillənmiş lövhə

 

 

Şərti işarələr:

A         dərəcələnmiş metal xətkeş

B         konusvari uc

C         silindrşəkilli çubuq

 

Şəkil A.4 — Qofr dalğasının ölçülməsi

 

Şərti işarələr:

A         Metal xətkeş

B         Konusvari uc

 C        Silindrşəkilli çubuq

 

Şəkil A.5 – Qofr dalğasının ölçülməsi

Untitled end.jpg

 

 

Şərti işarələr:

e          lövhənin qalınlığı

 

Şəkil A.6 – Sabit qalınlığa malik profillənmiş lövhələrin qofrlarının hündürlüyünün və qalınlığının ölçülməsi

 

Untitled 2.jpg

 

Şərti işarələr:

e          lövhənin qalınlığı

Şəkil A.7 — Dəyişkən qalınlığa malik profillənmiş lövhələrin qofr hündürlüyünün və qalınlığının ölçülməsi

Ölçülər (millimetrlərlə)